<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<noteset name="unknown" author="unknown" language="Polish" id="39">
  <note surah="1">OTWIERAJACA</note>
  <note surah="1" ayah="1">W imie Boga Milosiernego i Litosciwego</note>
  <note surah="1" ayah="2">Chwala Bogu, Panu swiatów,</note>
  <note surah="1" ayah="3">Milosiernemu i Litosciwemu,</note>
  <note surah="1" ayah="4">Królowi Dnia Sadu.</note>
  <note surah="1" ayah="5">Oto Ciebie czcimy i Ciebie prosimy o pomoc.</note>
  <note surah="1" ayah="6">Prowadz nas droga prosta</note>
  <note surah="1" ayah="7">droga tych, których obdarzyles dobrodziejstwami; nie zas tych, na których jestes zagniewany, i nie tych, którzy bladza.</note>
  <note surah="2">KROWA</note>
  <note surah="2" ayah="">W imie Boga Milosiernego i Litosciwego</note>
  <note surah="2" ayah="1">Alif. Lam. Mim.</note>
  <note surah="2" ayah="2">To jest Ksiega - nie ma co do tego zadnej watpliwosi - droga prosta dla bogobojnych;</note>
  <note surah="2" ayah="3">Dla tych którzy wierza w to co skryte, którzy odprawiaja modlitwe i rozdaja z tego, w co ich zaopatrzylismy;</note>
  <note surah="2" ayah="4">i dla tych, którzy wierza w to, co tobie zeslalismy, i w to, co zostalo zeslane przed toba; oni wierza mocno w zycie ostateczne.</note>
  <note surah="2" ayah="5">Tacy sa na drodze prostej, danej im od ich Pana, i oni beda szczesliwi.</note>
  <note surah="2" ayah="6">Zaprawde, tym, którzy nie wierza, jest wszystko jedno, czy ty ich ostrzegasz, czy nie ostrzegasz, oni i tak nie uwierza.</note>
  <note surah="2" ayah="7">Bóg nalozyl pieczec na ich serca i na ich sluch, a na ich oczach polozyl zaslone. Dla nich kara bedzie straszna.</note>
  <note surah="2" ayah="8">Wsród nich sa tacy, którzy mówia: "Wierzymy w Boga i w Dzien Ostatni!" Lecz oni wcale nie sa wierzacymi.</note>
  <note surah="2" ayah="9">Oni usiluja oszukac Boga i tych, którzy wierza, lecz oszukuja tylko siebie samych; oni tego nie pojmuja.</note>
  <note surah="2" ayah="10">W ich sercach jest choroba, a Bóg jeszcze powieksza ich chorobe. Spotka ich kara. bolesna za to, ze klamia.</note>
  <note surah="2" ayah="11">A kiedy im mówia: Nie szerzcie zepsucia na ziemi!" oni mówia: "My tworzymy tylko dobro!"</note>
  <note surah="2" ayah="12">Czyzby? Zaprawde oni szerza zgorszenie i nie sa tego swiadomi!</note>
  <note surah="2" ayah="13">A kiedy im mówia: "Uwierzcie tak, jak wierza ci ludzie!" " oni mówia : "Czyz my mamy wierzyc, jak wierzacy . Czyzby? Zaprawde, to oni sa,glupcami, lecz oni nie wiedza!</note>
  <note surah="2" ayah="14">A kiedy spotykaja tych, którzy wierza, mówia: "My wierzymy!" A kiedy sa sami ze swoimi szatanami , to mówia: "My przeciez jestesmy z wami. My sobie tylko zartujemy!"</note>
  <note surah="2" ayah="15">Bóg zazartuje z nich i przedluzy ich trwanie w buncie, w którym wedruja na oslep.</note>
  <note surah="2" ayah="16">To sa ci, którzy kupili bladzenie za droge prosta; nie przyniósl im jednak korzysci ich handel i nie znalezli sie na drodze prostej .</note>
  <note surah="2" ayah="17">Oni sa podobni do tego, który zapalil ogien, a kiedy ogien oswietlil to, co bylo wokól niego, Bóg zabral im swiatlo i pozostawil ich w ciemnosciach, tak iz nie mogli widziec.</note>
  <note surah="2" ayah="18">Glusi, niemi i slepi - oni nie zawróca.</note>
  <note surah="2" ayah="19">Albo do chmury burzowej na niebie - w niej sa ciemnosci, grzmot i blyskawica. Oni, obawiajac sie smierci, wkladaja palce w swoje uszy przed piorunami. Bóg obejmuje niewiernych.</note>
  <note surah="2" ayah="20">Blyskawica omal nie odbiera im wzroku. Za kazdym razem, kiedy ona daje im swiatlo, oni ida w nim; a kiedy ogarnia ich ciemnosc , oni sie zatrzymuja. Jesliby zechcial Bóg, to zabralby im sluch i wzrok. Zaprawde, Bóg jest nad kazda rzecza wszechwladny !</note>
  <note surah="2" ayah="21">O ludzie! Czcijcie waszego Pana, który was stworzyl, jak i tych, którzy byli przed wami! - byc moze, wy bedziecie bogobojni!</note>
  <note surah="2" ayah="22">On jest Tym, który uczynil dla was ziemie poslaniem, niebo - budowla. On spuscil z nieba wode sprawil, ze dzieki niej wyrosly owoce Jako zaopatrzenie dla was. Nie dawajcie wiec Bogu równych, skoro wy wiecie.</note>
  <note surah="2" ayah="23">A jesli pozostajecie w watpliwosci wobec tego, co zeslalismy Naszemu sludze, o przyniescie sure podobna do tego wezwijcie waszych swiadków, poza Bogiem,</note>
  <note surah="2" ayah="24">A jesli jestescie prawdomówni! a jesli tego nie uczynicie a wy nigdy tego nie uczynicie - to bójcie sie ognia a paliwem jego beda ludzie i kamienie - który zostal przygotowany dla niewiernych.</note>
  <note surah="2" ayah="25">I zwiastuje radosna wiesc tym, którzy uwierzyli i czynili dobre dziela, iz dla nich beda Ogrody, gdzie w dole plyna strumyki. ilekroc sa zaopatrywani w jakiekolwiek owoce z nich, oni mówia: ,To jest to, co otrzymywalismy kiedys!", albowiem to, co otrzymuja, jest bardzo podobne. beda tam mieli malzonki czyste beda tam przebywac na wieki.</note>
  <note surah="2" ayah="26">Zaprawde, Bóg sie nie wstydzi przytoczyc jako podobienstwo komara lub czegos znaczniejszego. A ci, którzy wierza, wiedza, ze to jest prawda od ich Pana. A ci, którzy nie wierza, mówia: "Cóz to chcial Bóg wyrazic przez to podobienstwo?" Przez nie On sprowadza z drogi wielu i prowadzi droga prosta wielu. Lecz On sprowadza przez to z drogi tylko ludzi bezboznych.</note>
  <note surah="2" ayah="27">Ci, którzy naruszaja przymierze Boga, chociaz je przedtem uroczyscie potwierdzili; ci, którzy przecinaja to, co Bóg nakazal zlaczyc, i ci, którzy szerza zgorszenie na ziemi - oni wszyscy poniosa strate.</note>
  <note surah="2" ayah="28">Jakze mozecie nie wierzyc w Boga? Byliscie umarlymi, a On dal wam zycie; potem sprowadzi na was smierc i znowu da wam zycie; wtedy do Niego zostaniecie sprowadzeni.</note>
  <note surah="2" ayah="29">On jest Tym, który stworzyl dla was wszystko to, co jest na ziemi. Nastepnie zwrócil sie ku niebu i uksztaltowal je w siedem niebios. On jest o kazdej rzeczy wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="30">I oto powiedzial twój Pan do aniolów: "Ja umieszcze na ziemi namiestnika. " Oni powiedzieli: "Czy Ty umiescisz na niej tego, kto bedzie szerzyl na niej zepsucie i bedzie przelewal krew, kiedy my glosimy Twoja chwale i glosimy Twoja swietosc?" Powiedzial: "Zaprawde, Ja wiem to, czego wy nie wiecie!"</note>
  <note surah="2" ayah="31">I On nauczyl Adama wszystkich imion , potem przedstawil wszystkie stworzenia aniolom mówiac: "Obwiesccie Mi ich imiona, jesli jestescie prawdomówni!"</note>
  <note surah="2" ayah="32">Oni powiedzieli: "Chwala Tobie! My nie mamy zadnej innej wiedzy poza tym, czego nas nauczyles. Ty, zaprawde, jestes Wszechwiedzacy, Madry!"</note>
  <note surah="2" ayah="33">On powiedzial: O Adamie! "Obwiesc im ich imiona!" A kiedy Adam im obwiescil ich imiona, powiedzial Pan: "Czyz wam nie powiedzialem? Ja znam to, co skryte, w niebiosach i na ziemi, i Ja wiem, co wy ujawniacie i co skrywacie."</note>
  <note surah="2" ayah="34">A kiedy powiedzielismy do aniolów: "Oddajcie poklon Adamowi!", oni oddali poklon, z wyjatkiem Iblisa. On odmówil, wbil sie w pyche i znalazl sie wsród niewiernych.</note>
  <note surah="2" ayah="35">I powiedzielismy: O Adamie!" Zamieszkajcie, ty i twoja malzonka, w Ogrodzie i jedzcie jego owoce dowolnie, skad chcecie: lecz nie zblizajcie sie do tego drzewa, bo znajdziecie sie miedzy niesprawiedliwymi!"</note>
  <note surah="2" ayah="36">Wtedy szatan spowodowal, ze potkneli sie o nie, i wyprowadzil ich z tego stanu, w którym sie znajdowali. I powiedzielismy im: "Idzcie precz! Wy bedziecie wrogami jedni dla drugich! Bedziecie mieli stale miejsce pobytu na ziemi i uzywanie do pewnego czasu."</note>
  <note surah="2" ayah="37">Wtedy otrzymal Adam od swojego Pana pewne slowa i On zwrócil sie ku niemu. Albowiem On jest Przebaczajacy, Litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="38">Powiedzielismy: "Idzcie precz stad wszyscy! Lecz przyjdzie do was ode Mnie droga prosta. A ci, którzy pójda po Mojej drodze prostej, nie beda sie lekac i nie beda sie smucic."</note>
  <note surah="2" ayah="39">A ci, którzy nie uwierzyli i za klamstwo uznali Nasze znaki, beda mieszkancami ognia; oni tam beda przebywac na wieki.</note>
  <note surah="2" ayah="40">O synowie Izraela! Wspominajcie Moje dobrodziejstwa, którymi was obdarzylem, i wypelniajcie wiernie Moje przymierze, wtedy i Ja bede wypelnial wasze przymierze. I bójcie sie Mnie!</note>
  <note surah="2" ayah="41">Wierzcie w to, co Ja zeslalem, potwierdzajac prawdziwosc tego, co wy posiadacie; i nie badzcie pierwszymi wsród tych, którzy w to nie wierza! I nie sprzedajcie Moich znaków za niska cene! I bójcie sie Mnie!</note>
  <note surah="2" ayah="42">I nie ubierajcie prawdy w falsz! I nie ukrywajcie prawdy, skoro przeciez wiecie!</note>
  <note surah="2" ayah="43">Odprawiajcie modlitwe i dawajcie jalmuzne; sklaniajcie sie z tymi, którzy sie sklaniaja!</note>
  <note surah="2" ayah="44">Czy bedziecie nakazywac ludziom dobroc, a zapominac o sobie samych? wy przeciez recytujecie Ksiege. Czy nie rozumiecie?</note>
  <note surah="2" ayah="45">Proscie o pomoc w cierpliwosci i w modlitwie! Zaprawde, to jest trudna rzecz, ale nie dla ludzi pokornych,</note>
  <note surah="2" ayah="46">którzy mysla, ze spotkaja swego Pana, i ze do Niego powróca.</note>
  <note surah="2" ayah="47">O synowie Izraela! Wspominajcie Moje dobrodziejstwa, którymi was obdarzylem! Zaprawde, Ja was wynioslem ponad swiaty!</note>
  <note surah="2" ayah="48">I bójcie sie Dnia, kiedy dusza nie bedzie mogla zaplacic niczym za druga dusze, i nie bedzie przyjete jej wstawiennictwo; ani nie bedzie przyjeta zadna równowartosc i nikt nie otrzyma wspomozenia!</note>
  <note surah="2" ayah="49">I oto wybawilismy was od ludzi Faraona, którzy nakladali na was ciezka kare, zabijali waszych synów, a pozostawiali przy zyciu wasze kobiety. W tym jest dla was wielkie doswiadczenie od waszego Pana.</note>
  <note surah="2" ayah="50">Oto rozdzielilismy dla was morze i wyratowalismy was, a zatopilismy lud Faraona na waszych oczach.</note>
  <note surah="2" ayah="51">A kiedy zawarlismy przymierze z Mojzeszem na czterdziesci nocy, wtedy, w czasie jego nieobecnosci, wzieliscie sobie cielca, i staliscie sie niesprawiedliwi!</note>
  <note surah="2" ayah="52">potem jednak przebaczylismy wam. Byc moze, bedziecie wdzieczni!</note>
  <note surah="2" ayah="53">Oto dalismy Mojzeszowi Ksiege i rozróznienie ; byc moze, wy pójdziecie droga prosta!</note>
  <note surah="2" ayah="54">powiedzial Mojzesz do swego ludu: "O ludu mój ! Wyrzadziliscie niesprawiedliwosc sami sobie, wybierajac cielca. Nawróccie sie wiec do waszego Stwórcy, i zabijajcie sie! Tak bedzie dla was lepiej w obliczu waszego Stwórcy, i On sie ku wam nawróci. Zaprawde, On jest Przebaczajacy, Litosciwy!"</note>
  <note surah="2" ayah="55">Kiedy powiedzieliscie: "O Mojzeszu! My ci nie uwierzymy, dopóki nie zobaczymy Boga na jawie." Wtedy porazil was piorun na oczach wszystkich.</note>
  <note surah="2" ayah="56">Potem wskrzesilismy was, po waszej smierci. Byc moze, bedziecie wdzieczni!</note>
  <note surah="2" ayah="57">I ocienilismy was bialym oblokiem, i spuscilismy na was manne i przepiórki: "Jedzcie wspaniale rzeczy, w które was zaopatrzylismy!" Oni nie Nam wyrzadzili niesprawiedliwosc, lecz wyrzadzili niesprawiedliwosc sobie samym.</note>
  <note surah="2" ayah="58">Oto powiedzielismy: "Wejdzcie do tego miasta i jedzcie tam swobodnie, co chcecie. Wchodzcie do bramy, wybijajac poklony, i mówcie: "Przebaczenie!" Przebaczymy wam wasze grzechy i damy wiecej tym, którzy czynia dobro."</note>
  <note surah="2" ayah="59">Lecz niesprawiedliwi zamienili slowo, które im zostalo powiedziane, na inne slowo. I spuscilismy na niesprawiedliwych gniew z nieba za to, iz byli bezbozni.</note>
  <note surah="2" ayah="60">A kiedy Mojzesz prosil o wode dla swojego ludu, "Uderz swoja laska o skale!" "I wytrysnelo z niej dwanascie zródel, tak iz wszyscy ludzie znali miejsce swego wodopoju. "Jedzcie i pijcie z tego, w co zaopatrzyl was Bóg! I nie czyncie zla na ziemi jako gorszyciele!"</note>
  <note surah="2" ayah="61">Kiedy powiedzieliscie: "O Mojzeszu! My nie mozemy zniesc jednego rodzaju pozywienia. Popros dla nas swego Pana, aby On przygotowal dla nas to, co wydaje ziemia, jak: jarzyny, ogórki, czosnek, soczewica i cebula." - On powiedzial: "Czyzbyscie chcieli zamienic to, co jest lepsze, na to, co jest gorsze? Uchodzcie do Egiptu, tam bedziecie miec, o co prosicie!" I doznali ponizenia i biedy, i sciagneli na siebie gniew Boga. Stalo sie tak, poniewaz nie wierzyli w znaki Boga i zabijali proroków bez zadnego prawa. Stalo sie tak, poniewaz zbuntowali sie i byli wystepni.</note>
  <note surah="2" ayah="62">Zaprawde, ci, którzy uwierzyli, ci, którzy wyznaja judaizm, chrzescijanie i sabejczycy, i ci, którzy wierza w Boga i w Dzien Ostatni i którzy czynia dobro, wszyscy otrzymaja nagrode u swego Pana; i nie odczuja zadnego leku, i nie beda zasmuceni!</note>
  <note surah="2" ayah="63">Oto zawarlismy z wami przymierze i wznieslismy nad wami góre: "Trzymajcie mocno to, co wam dalismy, i wspominajcie to, co tam jest! Byc moze, bedziecie bogobojni!"</note>
  <note surah="2" ayah="64">Wy jednak potem odwróciliscie sie. I gdyby nie laska Boga nad wami i Jego milosierdzie, to bylibyscie miedzy stratnymi.</note>
  <note surah="2" ayah="65">Znacie juz tych sposród was, którzy naruszyli sabat; My im powiedzielismy: "Badzcie malpami wzgardzonymi!"</note>
  <note surah="2" ayah="66">I uczynilismy z nich przyklad ostrzegajacy SURA II - KROWA dla wspólczesnych i dla potomnych i napomnienie dla bogobojnych.</note>
  <note surah="2" ayah="67">I kiedy powiedzial Mojzesz do swego ludu: "Zaprawde, Bóg nakazuje wam zabic krowe!" - oni powiedzieli: "Czy ty sobie z nas zartujesz?" On powiedzial: "Uciekam sie do Boga, by nie byc miedzy glupimi!"</note>
  <note surah="2" ayah="68">Oni powiedzieli: "Pros dla nas swego Pana, aby nam wyjasnil, jaka ona ma byc?" On powiedzial: "Mówi Pan: TTo ma byc krowa nie stara ani nie ciele, lecz cos posredniego. Czyncie wiec, co wam zostalo nakazane!t"</note>
  <note surah="2" ayah="69">Oni powiedzieli: "Pros dla nas swego Pana, aby nam wyjasnil, jaka ma byc jej barwa?" On powiedzial: "Pan mówi: TTa krowa ma byc zólta w odcieniu jasnym, i cieszyc oczy patrzacych.t"</note>
  <note surah="2" ayah="70">Oni powiedzieli: "Pros dla nas swegoPana, aby nam wyjasnil, jaka ona ma byc? Przeciez krowy, wedlug nas, sa do siebie podobne, i jesli Bóg zechce, to znajdziemy sie na drodze prostej."</note>
  <note surah="2" ayah="71">On powiedzial: "Pan mówi: TTo ma byc krowa nie noszaca jarzma, która nie .orze ziemi ani nie nawadnia pola, zdrowa i cala, nie posiadajaca znamienia.t" Oni powiedzieli: "Teraz przyniosles nam prawde!" I zabili ja na ofiare, ale omal tego nie zaniechali.</note>
  <note surah="2" ayah="72">Kiedy zabiliscie pewnego czlowieka i sprzeczaliscie sie w tej sprawie - a Bóg ujawnia to, co wy ukrywacie -</note>
  <note surah="2" ayah="73">powiedzielismy: "Uderzcie go jakasa czescia z niej!" Tak Bóg ozywia umarlych i ukazuje wam Swoje znaki. Byc moze, bedziecie rozumni!</note>
  <note surah="2" ayah="74">Potem znów wasze serca staly sie zatwardziale; staly sie jak kamien albo jeszcze twardsze. Bo, zaprawde, wsród kamieni sa takie, z których wytryskaja strumyki; i wsród nich, zaprawde, sa takie, które pekaja i wyplywa z nich woda; i wsród nich, zaprawde, sa takie, które staczaja sie z obawy przed Bogiem. A Bóg nie lekcewazy tego, co czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="75">Czyz wy pragniecie, zeby oni wam uwierzyli, kiedy wsród nich byla grupa takich, którzy slyszeli slowo Boga, nastepnie je wypaczyli, kiedy juz je zrozumieli, a przeciez dobrze wiedzieli.</note>
  <note surah="2" ayah="76">Kiedy oni spotykaja tych, którzy uwierzyli, mówia: "Uwierzylismy!" A kiedy znajda sie sami miedzy soba, mówia: "Czy wy bedziecie mówic im o tym, co objawil wam Bóg, azeby sie sprzeczali z wami przed waszym Panem?"</note>
  <note surah="2" ayah="77">Czyz nie jestescie rozumni? " Czyz nie wiecie, ze Bóg zna to, co oni ukrywaja, i to, co glosza jawnie?</note>
  <note surah="2" ayah="78">Wsród nich sa ludzie niepismienni, którzy nie znaja Ksiegi, lecz tylko marzenia; oni snuja jedynie przypuszczenia.</note>
  <note surah="2" ayah="79">Biada wiec tym, którzy pisza Ksiege swoimi rekami, a potem mówia: "To pochodzi od Boga!" - aby to sprzedac za niska cene. Biada im wiec za to, co napisaly ich rece! I biada im za to, co oni zyskuja!</note>
  <note surah="2" ayah="80">Oni powiedzieli: "Ogien nas dotknie tylko przez pewna liczbe dni." Powiedz: "Czy wy zawarliscie przymierze z Bogiem? Bóg nigdy nie lamie Swojego przymierza! Albo tez mówicie przeciw Bogu to, czego nie wiecie?"</note>
  <note surah="2" ayah="81">Tak! Ten, kto popelnil zlo i kogo objal grzech - tacy jak on beda mieszkancami ognia; tam beda przebywac na wieki.</note>
  <note surah="2" ayah="82">A ci, którzy wierza i czynia dobre dziela, beda mieszkancami Ogrodu; tam beda przebywac na wieki.</note>
  <note surah="2" ayah="83">Oto zawarlismy przymierze z synami Izraela: "Nie bedziecie czcic nikogo innego, jak tylko Boga; rodzicom okazujcie dobroc i bliskim krewnym, i sierotom, i biednym. Przemawiajcie do ludzi uprzejmie! Odprawiajcie modlitwe i dawajcie jalmuzne!" Potem jednak wyscie sie odwrócili oprócz nielicznych sposród was, i wy sie sprzeciwiacie.</note>
  <note surah="2" ayah="84">I oto zawarlismy z wami przymierze: "Nie bedziecie przelewac krwi! Nie bedziecie sie wzajemnie wypedzac z waszych domostw!" Potem wy potwierdziliscie to i zaswiadczyliscie.</note>
  <note surah="2" ayah="85">Wy jednak zabijaliscie sie wzajemnie; wypedziliscie czesc z was z wlasnych domostw, spiskujac przeciwko nim w grzechu i wrogosci. A jesli przychodza do was jako jency, to ich wykupujecie. Otóz wypedzanie ich bylo wam zakazane. Czyz mozecie wierzyc w jedna czesc Ksiegi, a nie wierzyc w inna jej czesc? A zaplata dla tych sposród was, którz to czynia, bedzie hanba w zyciu tego swiata, a w Dniu Zmartwychwstania beda skierowani ku najstraszniejszej karze. Bóg nie lekcewazy tego, co czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="86">Oto sa ci, którzy kupili zycie tego swiata za zycie ostateczne. Nie bedzie im zmniejszona kara i nie otrzymaja zadnej pomocy.</note>
  <note surah="2" ayah="87">Dalismy juz Mojzeszowi Ksiege i w slad za nim wyslalismy poslanców. I dalismy Jezusowi, synowi Marii, jasne dowody; i umocnilismy go Duchem Swietym. Czyz za kazdym razem, kiedy przychodzil do was poslaniec z tym, czego nie pragna wasze dusze, nie wzbijaliscie sie w pyche i nie uwazaliscie jednych za klamców, a innych czyz nie zabijaliscie?</note>
  <note surah="2" ayah="88">Oni mówia: "Nasze serca nie sa obrzezane." Taki Niech ich Bóg przeklnie za ich niewiare! Jakze malo oni wierza!</note>
  <note surah="2" ayah="89">Kiedy przyszla do nich Ksiega od Boga, potwierdzajaca prawdziwosc tego, co oni posiadaja - a oni przedtem prosili o zwyciestwo nad tymi, którzy nie uwierzyli - i kiedy przyszlo do nich to, co oni juz znali, oni w to nie uwierzyli. Przeklenstwo Boga nad niewierzacymi!</note>
  <note surah="2" ayah="90">Jakze zle jest to, za co sprzedali swoje dusze! Oni nie uwierzyli w to, co zeslal Bóg, ze zlosci, iz Bóg zsyla Swoja laske, komu chce ze Swoich slug. I sciagneli na siebie gniew za gniewem. A niewiernych spotka kara ponizajaca!</note>
  <note surah="2" ayah="91">A kiedy im mówia: "Wierzcie w to, co zeslal Bóg!" - oni mówia: "My wierzymy w to, co nam zostalo zeslane." Lecz oni nie wierza w to, co przyszlo potem; a przeciez to jest prawda potwierdzajaca to, co oni posiadaja. Powiedz: "A dlaczego przedtem zabijaliscie proroków Boga, jesli jestescie wierzacymi?"</note>
  <note surah="2" ayah="92">Juz Mojzesz przyszedl do was z jasnymi dowodami. Nastepnie wzieliscie sobie cielca i byliscie niesprawiedliwi.</note>
  <note surah="2" ayah="93">I oto zawarlismy z wami przymierze, i wznieslismy ponad wami Góre: "Wezmijcie to, co wam dalismy, z cala moca i sluchajcie!" Oni powiedzieli: "My sluchamy i buntujemy sie!" Oni zostali napojeni w swoich sercach cielcem, z powodu swojej niewiary. Powiedz: "Jakze zle jest to, co wam nakazuje wasza wiara - skoro jestescie wierzacymi!"</note>
  <note surah="2" ayah="94">Powiedz: "Jesli siedziba ostateczna jest wylacznie dla was wybrana, a nie dla innych ludzi, to zyczcie sobie smierci, jesli jestescie prawdomówni!"</note>
  <note surah="2" ayah="95">Lecz oni nie beda jej sobie zyczyc nigdy z powodu tego, co przygotowaly pierwej ich rece. Bóg zna dobrze ludzi niesprawiedliwych.</note>
  <note surah="2" ayah="96">A ty z pewnoscia znajdziesz ich jako najbardziej chciwych tego zycia sposród wszystkich ludzi - nawet bardziej niz balwochwalcy! - Kazdy z nich chcialby zyc tysiac lat. Lecz i to nie oddaliloby ich od kary, jesliby im dane bylo zyc tak dlugo. Bóg widzi jasno to, co wy czynicie.</note>
  <note surah="2" ayah="97">Powiedz: "Otóz kto jest nieprzyjacielem Gabriela?!" Przeciez to on zeslal go na twoje serce, za zezwoleniem Boga; dla potwierdzenia prawdziwosci tego, co bylo zeslane przed nim, jako droge prosta i radosna wiesc dla wierzacych.</note>
  <note surah="2" ayah="98">Otóz ten, kto jest wrogiem Boga, Jego aniolów i Jego poslanców, i Gabriela, i Michala... - poniewaz Bóg jest wrogiem dla niewiernych!</note>
  <note surah="2" ayah="99">Zeslalismy tobie znaki jasne i nie wierza w nie tylko ludzie bezbozni.</note>
  <note surah="2" ayah="100">Czy nie jest tak, ze kiedy oni zawieraja przymierze, to czesc z nich je odrzuca? Tak! Wiekszosc z nich nie wierzy!</note>
  <note surah="2" ayah="101">A kiedy przyszedl do nich Poslaniec Boga, potwierdzajac prawdziwosc tego, co oni posiadaja, to czesc tych, którym juz zostala dana Ksiega, odrzucila Ksiege Boga za swoje plecy - jak gdyby wcale nie wiedzieli.</note>
  <note surah="2" ayah="102">Oni poszli za tym, co opowiadali szatani o królestwie Salomona. Salomon nie byl niewiernym, lecz szatani byli niewiernymi i nauczali ludzi czarów i tego, co zostalo zeslane dwom aniolom w Babilonie: Harutowi i Marutowi. Oni jednak nie nauczali nikogo, póki nie powiedzieli: "My jestesmy tylko pokuszeniem, nie badz wiec niewiernym!" I od tych dwóch aniolów uczyli sie ludzie tego, co moze rozdzielic meza od zony. Lecz oni nie szkodza przez to nikomu, jedynie za zezwoleniem Boga. I oni nauczyli sie tego, co im szkodzilo i nie przynosilo korzysci, wiedzac dobrze, ze ten, kto to kupi, nie bedzie mial udzialu w zyciu ostatecznym. A z pewnoscia zle jest to, co oni kupili za swoje dusze! Gdybyz oni byli wiedzieli!</note>
  <note surah="2" ayah="103">A gdyby oni uwierzyli i byli bogobojni, to z pewnoscia nagroda od Boga bylaby lepsza! Gdybyz oni byli wiedzieli!</note>
  <note surah="2" ayah="104">O wy, którzy wierzycie! Nie mówcie: "Obserwuj nas!", lecz mówcie: "Patrz na nas!" - i sluchajcie! A niewiernych czeka kara bolesna!</note>
  <note surah="2" ayah="105">Nie chcieliby ci niewierzacy sposród ludu Ksiegi ani tez balwochwalcy, aby zostalo wam zeslane jakies dobro od waszego Pana. A Bóg obdarowuje szczególnie Swoim milosierdziem, kogo chce. Bóg jest wladca laski ogromnej!</note>
  <note surah="2" ayah="106">Kiedy znosimy jakis znak albo skazujemy go na zapomnienie, przynosimy lepszy od niego lub jemu podobny. Czyz ty nie wiesz, ze Bóg jest nad kazda rzecza wszechwladny?!</note>
  <note surah="2" ayah="107">'Czyz ty nie wiesz, ze do Boga nalezy królestwo niebios i ziemi i ze, poza Bogiem, nie ma dla nas ani opiekuna, ani pomocnika?</note>
  <note surah="2" ayah="108">A moze wy chcecie zapytac waszego poslanca, tak jak pytali przedtem Mojzesza? A kto wymienia wiare za niewiare, ten zbladzil z równej drogi.</note>
  <note surah="2" ayah="109">Wielu sposród ludu Ksiegi chcialoby uczynic was ponownie niewiernymi, kiedy juz uwierzyliscie, przez zawisc pochodzaca od nich samych; a przeciez prawda stala sie dla nich jasna. Przebaczcie i odwróccie sie, dopóki Bóg nie przyjdzie ze Swoim rozkazem. Zaprawde, Bóg jest nad kazda rzecza wszechwladny!</note>
  <note surah="2" ayah="110">Odprawiajcie modlitwe i dawajcie jalmuzne! A cokolwiek dobrego przygotujecie pierwej dla siebie samych, znajdziecie to u Boga. Zaprawde, Bóg widzi jasno to, co wy czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="111">Oni mówia: "Nikt nie wejdzie do Ogrodu, prócz wyznawców judaizmu lub chrzescijan." Takie sa ich pragnienia. Powiedz: "Przytoczcie wasz argument, jesli jestescie prawdomówni!"</note>
  <note surah="2" ayah="112">Tak! Ten, kto poddal calkowicie swe oblicze Bogu i czyni dobro, bedzie mial nagrode u swego Pana. I tacy nie doznaja zadnego leku ani tez nie beda sie smucic.</note>
  <note surah="2" ayah="113">Zydzi mówia: "Chrzescijanie nie stoja na niczym!"; a chrzescijanie mówia: "Zydzi nie stoja na niczym!" - a przeciez oni recytuja Ksiege! Podobne slowa mówia ci, którzy nie wiedza. Bóg rozsadzi miedzy nimi w Dniu Zmartwychwstania to, w czym oni sie róznili.</note>
  <note surah="2" ayah="114">A kto jest bardziej niesprawiedliwy anizeli ten, kto przeszkadza, aby Jego imie bylo wspominane w swiatyniach Boga, i anizeli ten, kto usiluje je zniszczyc? Tacy powinni wchodzic do nich przepelnieni strachem. Dla nich na tym swiecie - hanba; i dla nich w zyciu ostatecznym - kara straszna!</note>
  <note surah="2" ayah="115">Do Boga nalezy Wschód i Zachód! I gdziekolwiek sie obrócicie, tam jest oblicze Boga! Zaprawde, Bóg jest wszechobejmujacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="116">Oni mówia: "Bóg wzial Sobie syna!" - Niech Mu bedzie chwala! - Wcale nie! Do Niego nalezy to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi! Wszystko Jemu pokornie sluzy.</note>
  <note surah="2" ayah="117">On jest Stwórca niebios i ziemi. I kiedy On cos postanowi, to tylko mówi: "Badz!" - i ono sie staje.</note>
  <note surah="2" ayah="118">Mówia ci, którzy nie wiedza: "Dlaczego nie przemówi do nas Bóg?" albo: "Dlaczego nie przychodzi do nas jakis znak?" Podobnymi slowami mówili ci, którzy byli przed nimi. Albowiem podobne byly do siebie ich serca. Juz wyjasnilismy znaki ludziom szczerze wierzacym.</note>
  <note surah="2" ayah="119">Oto poslalismy ciebie z prawda jako zwiastuna radosnej wiesci i jako ostrzegajacego. Ty nie bedziesz pytany o mieszkanców ognia piekielnego.</note>
  <note surah="2" ayah="120">I nie beda nigdy z ciebie zadowoleni ani wyznawcy judaizmu, ani chrzescijanie, dopóki nie pójdziesz za ich religia. Powiedz: "Zaprawde, droga Boga - to jest droga prawdziwa!" I zapewne, jesli ty pójdziesz za ich namietnosciami - po tym, jak przyszla do ciebie wiedza - nie bedziesz mial przed Bogiem ani opiekuna, ani pomocnika.</note>
  <note surah="2" ayah="121">Ci, którym dalismy Ksiege, recytuja ja nalezna jej recytacja; oto ci, którzy w nia wierza. A ci, którzy w nia nie wierza, poniosa strate. `</note>
  <note surah="2" ayah="122">O synowie Izraela! Wspomnijcie Moje dobrodziejstwa, którymi was obdarzylem, i to, ze wynioslem was ponad swiaty!</note>
  <note surah="2" ayah="123">I bójcie sie Dnia, kiedy zadna dusza nie bedzie mogla niczym zaplacic za inna dusze; i nie bedzie od niej przyjeta zadna równowartosc; i nie pomoze jej zadne wstawiennictwo; nikt z nich nie otrzyma zadnej pomocy!</note>
  <note surah="2" ayah="124">oto Pan doswiadczyl Abrahama pewnymi slowami; i on wypelnij je. Powiedzial On: "Ja uczynie ciebie przewodnikiem dla ludzi." Powiedzial: "I z mojego potomstwa?" Powiedzial On: "Moje przymierze nie obejmuje niesprawiedliwych?"</note>
  <note surah="2" ayah="125">I oto uczynilismy ten Dom miejscem nawiedzania i miejscem bezpiecznym. I wezcie sobie jako miejsce modlitwy stacje Abrahama. Zawarlismy przymierze z Abrahamem i Isma`ilem: "Oczysccie Mój Dom dla odprawiajacych okrazenia, dla tych, którzy pozostaja w medytacji, i dla tych, którzy sie pochylaja i wybijaja poklony."</note>
  <note surah="2" ayah="126">Oto powiedzial Abraham: "Panie mój! Uczyn te kraine bezpieczna i daj zaopatrzenie jej mieszkancom z jej owoców - tym z nich, którzy uwierzyli w Boga i w Dzien Ostatni." Powiedzial Pan: "A tym, którzy nie uwierzyli, Ja pozwole uzywac nieco zycia, potem sila sprowadze ich do kary ognia. A jakze to zle miejsce przybycia!"</note>
  <note surah="2" ayah="127">I kiedy Abraham i Isma`il wznosili fundamenty, Domu: "Panie nasz! Przyjmij to od nas, przeciez Ty jestes Slyszacy, Wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="128">Panie nasz! Uczyn nas calkowicie poddanymi Tobie, a z naszego potomstwa naród Tobie calkowicie poddany! Pokaz nam nasze miejsca czci i zwróc sie ku nam! Ty przeciez jestes Przebaczajacy, Litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="129">Panie nasz! Poslij do nich poslanca wywodzacego sie z nich, który bedzie im recytowal Twoje znaki i bedzie ich nauczal Ksiegi i madrosci, i który bedzie ich oczyszczal. Ty jestes przeciez Potezny, Madry!"</note>
  <note surah="2" ayah="130">A któz odwraca sie od religii Abrahama, jesli nie ten, kto oglupil swoja dusze? My wybralismy go juz na tym swiecie i on w zyciu ostatecznym z pewnoscia bedzie miedzy sprawiedliwymi!</note>
  <note surah="2" ayah="131">Oto powiedzial do niego jego Pan: "Poddaj sie calkowicie!" On powiedzial: "Poddalem sie calkowicie Panu swiatów!"</note>
  <note surah="2" ayah="132">Abraham nakazal to swoim synom i tak samo Jakub: "O moi synowie! Zaprawde, Bóg wybral dla was religie. Nie umierajcie inaczej, jak tylko bedac calkowicie poddanymi!"</note>
  <note surah="2" ayah="133">Czy wy byliscie swiadkami, kiedy zjawila sie przed Jakubem smierc? On powiedzial do swoich synów: "Co wy bedziecie czcic po mnie?" Oni powiedzieli: "Bedziemy czcic twego Boga i Boga twoich ojców - Abrahama, Isma`ila i Izaaka Boga Jedynego! I my Jemu poddajemy sie calkowicie."</note>
  <note surah="2" ayah="134">To jest naród, który juz przeminal. Dla niego to, co sobie zyskal, a dla was to, co wy sobie zyskaliscie. Wy nie bedziecie pytani o to, co oni czynili.</note>
  <note surah="2" ayah="135">Oni mówia: "Badzcie wyznawcami judaizmu lub chrzescijanami, a znajdziecie sie na drodze prostej." Powiedz: "Wcale nie! Idzcie za religia Abrahama prawdziwie wierzacego - hanifa. On przeciez nie byl z liczby balwochwalców!"</note>
  <note surah="2" ayah="136">Powiedzcie: "My wierzymy w Boga i w to, co nam zostalo zeslane, i w to, co zostalo zeslane Abrahamowi, Isma`ilowi i Izaakowi, Jakubowi i pokoleniom; i w to, co zostalo dane prorokom od ich Pana. My nie robimy zadnej róznicy miedzy nimi i poddajemy sie Jemu calkowicie."</note>
  <note surah="2" ayah="137">Jesli oni wierza w to samo, co wy wierzycie, to sa na drodze prostej. A jesli oni sie odwracaja, to sa jedynie odszczepiencami. I Bóg wystarczy ci przeciwko nim. On przeciez jest Slyszacy, Wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="138">Religia Boga! A kto lepszy od Boga w religii? My jestesmy Jego czcicielami.</note>
  <note surah="2" ayah="139">Powiedz: "Czy wy bedziecie z nami dyskutowac o Bogu, który jest naszym Panem i waszym Panem? Do nas naleza nasze czyny, a do was naleza wasze czyny. My jestesmy Jego szczerymi czcicielami."</note>
  <note surah="2" ayah="140">jesli oni beda mówili: "Czy doprawdy Abraham i Isma`il, Izaak, Jakub i pokolenia byli wyznawcami judaizmu lub chrzescijanami?" Powiedz: "Czy wy wiecie lepiej, czy Bóg? A kto jest bardziej niesprawiedliwy anizeli ten, kto ukrywa swiadectwo otrzymane od Boga? A Bóg nie lekcewazy tego, co czynicie!"</note>
  <note surah="2" ayah="141">To jest naród, który juz przeminal. Do niego nalezy, co zyskal, a do was nalezy, co wy zyskaliscie. Wy nie bedziecie pytani o to, co oni czynili.</note>
  <note surah="2" ayah="142">Glupcy sposród ludzi beda mówili: Co odwrócilo ich od kierunku " , którego oni sie trzymali?" Powiedz: "Do Boga nalezy Wschód i Zachód! On prowadzi ku drodze prostej tego, kogo chce!"</note>
  <note surah="2" ayah="143">W ten sposób My uczynilismy was narodem znajdujacym sie posrodku, abyscie byli swiadkami dla ludzi i aby' Poslaniec byl swiadkiem dla was. My ustanowilismy kierunek, którego ty sie trzymales tylko po to, abysmy mogli wiedziec, kto postepuje za Poslancem, a kto odwraca sie na pietach. I to jest dla wszystkich wielka próba, lecz nie dla tych, których poprowadzil Bóg droga prosta. A Bóg nigdy nie zagubi waszej wiary. Zaprawde, Bóg jest dla ludzi dobrotliwy, litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="144">Widzielismy zwrócenie twojej twarzy ku niebu, My zas teraz chcemy zwrócic sie w kierunku, który ciebie zadowoli. Zwróc wiec twoja twarz w kierunku swietego Meczetu. I gdziekolwiek sie znajdziecie, zwracajcie sie twarzami w jego kierunku. Zaprawde, ci, którym zostala dana Ksiega, wiedza, ze to jest prawda pochodzaca od ich Pana. A Bóg nie lekcewazy tego, co czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="145">I jeslibys przyszedl do tych, którym zostala dana Ksiega, z jakimkolwiek znakiem, to oni i tak nie pójda za twoim kierunkiem, a ty nie pójdziesz za ich kierunkiem. Niektórzy sposród nich nie ida za kierunkiem obranym przez innych. I jesli ty pójdziesz za ich namietnosciami, kiedy juz przyszla do ciebie wiedza, to na pewno znajdziesz sie wtedy miedzy niesprawiedliwymi!</note>
  <note surah="2" ayah="146">Ci, którym dalismy Ksiege, znaja ja tak, jak znaja swoich synów. Jednak czesc z nich ukrywa prawde, a przeciez oni wiedza.</note>
  <note surah="2" ayah="147">Prawda pochodzi od twojego Pana. Nie badz wiec miedzy watpiacymi!</note>
  <note surah="2" ayah="148">Kazdy ma jakis kierunek, ku któremu sie zwraca. Starajcie sie wiec wyprzedzac w dobrych dzielach! Gdziekolwiek byscie byli, Bóg przyprowadzi was wszystkich razem. Zaprawde, Bóg jest nad kazda rzecza wszechmocny!</note>
  <note surah="2" ayah="149">I skadkolwiek bys przychodzil, zwracaj twarz ku swietemu Meczetowi! To jest prawda od twojego Pana! Bóg nie lecewazy tego, co czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="150">I skadkolwiek bys wychodzil, zwracaj twarz ku swietemu Meczetowi! I gdziekolwiek byscie byli, zwracajcie twarze ku niemu, azeby ludzie nie mieli zadnego dowodu przeciwko wam - oprócz tych sposród nich, którzy sa niesprawiedliwi. I nie bójcie sie ich, lecz bójcie sie Mnie, abym mógl wypelnic w calosci Moje dobrodziejstwo wzgledem was. Byc moze, znajdziecie sie na drodze prostej!</note>
  <note surah="2" ayah="151">Poslalismy wam Poslanca z was samych: on recytuje wam Nasze znaki; on was oczyszcza; on was naucza Ksiegi i madrosci; i on uczy was tego, czego nie wiedzieliscie.</note>
  <note surah="2" ayah="152">Wspominajcie Mnie wiec, a Ja was bede wspominac! Badzcie Mi wdzieczni, lecz nie badzcie wzgledem Mnie niewdziecznymi!</note>
  <note surah="2" ayah="153">O wy, którzy wierzycie! Poszukujcie pomocy w cierpliwosci i modlitwie! Zaprawde, Bóg jest z cierpliwymi!</note>
  <note surah="2" ayah="154">I nie mówcie na tych, którzy zostali zabici na drodze Boga: "Umarli!" Przeciwnie, oni sa zyjacy! Lecz wy nie jestescie swiadomi.</note>
  <note surah="2" ayah="155">My doswiadczymy was nieco strachem, glodem i utrata dóbr, zycia i owoców. Glos radosna wiesc cierpliwym!</note>
  <note surah="2" ayah="156">Tym, którzy - kiedy dosiegnie ich nieszczescie - mówia: "Zaprawde, do Boga, i zaprawde, do Niego powrócimy!"</note>
  <note surah="2" ayah="157">Qto ci, nad którymi jest blogoslawienstwo ich Pana i milosierdzie! Tacy sa prowadzeni droga prosta!</note>
  <note surah="2" ayah="158">Zaprawde, As-Safa i Al-Marwa sa wsród drogowskazów rytualnych Boga. A ten, kto odbywa pielgrzymke do Domu albo odprawia odwiedzenie, nie popelni grzechu, jesli dokona okrazenia wokól nich. A ten, kto dobrowolnie czyni dobro... - zaprawde, Bóg jest wdzieczny, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="159">Zaprawde, tych, którzy ukrywaja to, co zeslalismy z dowodów jasnych i drogi prostej, kiedy juz wyjasnilismy to ludziom w Ksiedze - tych przeklnie Bóg i przeklna ich ci, którzy przeklinaja;</note>
  <note surah="2" ayah="160">oprócz tych, którzy sie nawrócili i poprawili, i jasno to ukazali. Ku tym Ja sie zwracam. Ja jestem Przebaczajacy, Litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="161">Zaprawde, nad tymi, którzy nie uwierzyli i umarli, bedac niewiernymi - nad nimi przeklenstwo Boga, aniolów i ludzi, wszystkich razem!</note>
  <note surah="2" ayah="162">Bedzie im ono towarzyszyc na wieki. I kara ich nie bedzie zmniejszona, i nie uzyskaja zadnej zwloki.</note>
  <note surah="2" ayah="163">Bóg wasz - Bóg Jeden! nie ma boga, jak tylko On, Milosierny, Litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="164">Zaprawde, w stworzeniu niebios i ziemi, w kolejnym nastepstwie nocy i dnia, w okrecie, który plynie po morzu - z tym, co jest pozyteczne dla ludzi - i w tym, co zeslal Bóg z nieba w postaci wody - ozywiajac przez nia ziemie, po jej smierci, i rozprzestrzeniajac na niej wszelkie zwierzeta - w zmianie wiatrów i w chmurach, poslusznie podporzadkowanym, miedzy niebem a ziemia, - sa z pewnoscia znaki dla ludzi, którzy sa rozumni!</note>
  <note surah="2" ayah="165">A wsród ludzi sa tacy, którzy sobie biora, poza Bogiem, Jemu równych, milujac ich, jak sie miluje Boga. Ale ci, którzy wierza; sa gorliwsi w milosci do Boga. O, gdyby ci, którzy czynia niesprawiedliwosc, mogli wiedziec, kiedy zobacza kare, ze moc nalezy w calosci do Boga i ze Bóg jest straszny w karaniu!</note>
  <note surah="2" ayah="166">Kiedy ci, za którymi postepowano, wyrzekna sie tych, którzy za nimi postepowali, zobacza kare i zerwa sie ich wiezy;</note>
  <note surah="2" ayah="167">i powiedza ci, którzy za nimi postepowali: "Gdybysmy tylko mogli powrócic, to wyrzeklibysmy sie ich, tak jak oni sie nas wyrzekli!" W ten sposób pokaze im Bóg ich czyny. Westchnienia dla nich! Nie wyjda nigdy z ognia!</note>
  <note surah="2" ayah="168">Oludzie! Jedzcie z tego, co jest na ziemi dozwolone i dobre, i nie chodzcie sladami szatana! Zaprawde, on jest dla was wrogiem jawnym!</note>
  <note surah="2" ayah="169">On wam nakazuje tylko zlo i bezecenstwo i kaze wam mówic przeciw Bogu to, czego nie wiecie.</note>
  <note surah="2" ayah="170">A kiedy sie im mówi: "Idzcie za tym, co zeslal Bóg!", oni mówia: "Nie! My postepujemy za tym, przy czym zastalismy naszych ojców." Czy nawet wówczas, gdyby ich ojcowie niczego nie rozumieli i nie byli prowadzeni droga prosta?</note>
  <note surah="2" ayah="171">Ci, którzy nie wierza, sa podobni do tego, na ca sie krzyczy, a co niczego nie slyszy oprócz krzyku i wezwania: glusi, niemi, slepi, oni nie rozumieja!</note>
  <note surah="2" ayah="172">O wy, którzy wierzycie! Jedzcie dobre rzeczy; którymi was obdarzylismy, i dziekujcie Bogu, jesli Go czcicie!</note>
  <note surah="2" ayah="173">On zakazal wam tylko: padliny, krwi i miesa wieprzowego, i tego, co zostalo zlozone na ofiare czemus innemu niz Bogu. Lecz ten, kto zostal do tego zmuszony, aie bedac buntownikiem ani wystepnym, nie bedzie mial grzechu. Zaprawde; Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="174">Zaprawde, ci; którzy ukrywaja to, co zeslal im Bóg z Ksiegi, i sprzedaja to za niska cene - oni nie beda napelniac trzewi niczym innym jak tylko ogniem I nie przemówi do nich Bóg w Dniu Zmartwychwstania, i nie oczysci ich. Dla nich kara bedzie bolesna.</note>
  <note surah="2" ayah="175">Oto ci, którzy kupili bladzenie za droge prosta, i kare za przebaczenie! Jakze oni musza byc wytrzymali na ogien!</note>
  <note surah="2" ayah="176">Tak jest, poniewaz Bóg zeslal Ksiege z prawda. I ci, którzy sie róznia co do Ksiegi, z pewnoscia znalezli sie w glebokim odszczepienstwie!</note>
  <note surah="2" ayah="177">Nie jest poboznoscia, ze zwracacie twarze ku wschodowi i ku zachodowi. Lecz prawdziwie pobozny jest: kto wierzy w Boga i w Dzien Ostatni; w aniolów, w Ksiege i w proroków; i ten, kto rozdaje majatek - mimo umilowania go - bliskim krewnym, sierotom i biedakom, podróznemu i zebrzacym, i na wykup niewolników; i ten, kto odprawia modlitwe; i ten, kto daje jalmuzne; i ci, którzy wypelniaja swoje zobowiazania, kiedy sie zobowiazali; i ci, którzy sa cierpliwi w nieszczesciu i przeciwnosci, i w czasie niebezpieczenstwa; oto ci, którzy sa szczerzy w wierze. Oni sa prawdziwie bogobojni!</note>
  <note surah="2" ayah="178">O wy, którzy wierzycie! Zostalo wam przepisane prawo talionu w wypadku zabójstwa: "Czlowiek wolny za czlowieka wolnego, niewolnik za niewolnika, kobieta za kobiete." A wobec tego, komu bedzie nieco wybaczone przez jego brata, nalezy zastosowac postepowanie wedlug uznanego zwyczaju i wyznaczyc mu odszkodowanie w najodpowiedniejszy sposób. To jest ulga i milosierdzie od waszego Pana. A ten, kto potem popelni jeszcze przestepstwo, otrzyma kare bolesna.</note>
  <note surah="2" ayah="179">W talionie jest dla was zycie, o wy, obdarzeni rozumem! Byc moze, bedziecie bogobojni!</note>
  <note surah="2" ayah="180">Zostalo wam przepisane, kiedy którego z was nawiedzi smierc, a zostawia on jakies dobra, sporzadzenie testamentu dla rodziców i bliskich krewnych, wedlug uznanego zwyczaju. To jest obowiazek bogobojnych!</note>
  <note surah="2" ayah="181">A ktokolwiek go zmieni, po tym, jak on to slyszal... to grzech bedzie ciazyl na tych, którzy go zmieniaja. Zaprawde, Bóg jest slyszacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="182">Lecz ten, kto obawia sie, ze testator popelnil jakies uchybienie lub grzech i ustanowi miedzy dziedzicami pokój, ten nie bedzie mial grzechu. Zaprawde, Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="183">O wy, którzy wierzycie! Jest wam przepisany post, tak jak zostal przepisany tym, którzy byli przed wami - byc moze, wy bedziecie bogobojni -</note>
  <note surah="2" ayah="184">na okreslona liczbe dni. A temu z was, kto jest chory albo w podrózy, to na pewna liczbe innych dni. A na tych, którzy moga to uczynic, ciazy obowiazek wykupu - zywienie biedaka. A jeszcze lepiej dla tego, kto dobrowolnie czyni dobro. Post jest dla was dobrem, jesli chcecie wiedziec</note>
  <note surah="2" ayah="185">To jest miesiac ramadan, w którym zostal zeslany Koran - droga prosta dla ludzi i jasne dowody drogi prostej, i rozróznienie. Kogo z was zastanie ten miesiac, to niech posci w tym czasie. A ten, kto jest chory lub w podrózy, to przez pewna liczbe innych dni. Bóg chce dac wam ulge, a nie chce dla was utrudnienia; chce, zebyscie dopelnili te liczbe i zebyscie glosili wielkosc Boga za to, ze On poprowadzil was droga prosta. Byc moze, bedziecie wdzieczni!</note>
  <note surah="2" ayah="186">A kiedy zapytaja ciebie Moi slódzy o Mnie, to zaprawde, Ja jestem bliski! Odpowiadam na wezwanie kazdego wzywajacego, kiedy Mnie wzywa; niech wiec oni odpowiedza na Moje wezwanie i niech we Mnie uwierza! Byc moze, oni pójda droga prawosci!</note>
  <note surah="2" ayah="187">Dozwolone wam jest noca w czasie postu zblizac sie do waszych zon. One sa ubiorem dla was, a wy jestescie ubiorem dla nich. Bóg poznal, ze oszukiwaliscie samych siebie, lecz On nawrócil sie ku wam i odpuscil wam. Przeto teraz obcujcie z nimi i poszukujcie tego, co przepisal Bóg. Jedzcie i pijcie, az odróznicie nitke biala od nitki czarnej o swicie. ciazy obowiazek wykupu - zywienie biedaka. A jeszcze lepiej dla tego, kto dobrowolnie czyni dobro. Post jest dla was dobrem, jesli chcecie wiedziec</note>
  <note surah="2" ayah="188">I nie zjadajcie sobie nawzajem majatków nadaremnie; nie oddawajcie ich sedziom po to, by zjadac grzesznie czesc majatku innych ludzi - skoro przeciez wiecie!</note>
  <note surah="2" ayah="189">Oni beda ciebie pytac o fazy ksiezyca w nowiu. Powiedz: "To sa oznaczenia czasu dla ludzi i dla pielgrzymki." Poboznosc nie polega na tym, ze bedziecie wchodzic do waszych domów od tylu; ale poboznym jest ten, kto jest bogobojny. Wchodzcie wiec do domów przez bramy, i bójcie sie Boga! Byc moze, bedziecie szczesliwi!</note>
  <note surah="2" ayah="190">Zwalczajcie na drodze Boga tych, którzy was zwalczaja, lecz nie badzcie najezdzcami. Zaprawde; Bóg nie miluje najezdzców!</note>
  <note surah="2" ayah="191">I zabijajcie ich, gdziekolwiek ich spotkacie, i wypedzajcie ich, skad oni was wypedzilii - Przesladowanie jest gorsze niz zabicie. - I nie zwalczajcie ich przy swietym Meczecie, dopóki oni nie beda was tam zwalczac. Gdziekolwiek oni beda walczyc przeciw wam, zabijajcie ich! - Taka jest odplata niewiernym! -</note>
  <note surah="2" ayah="192">Ale jesli oni sie powstrzymaja... - zaprawde, Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="193">I zwalczajcie ich, az ustanie przesladowanie i religia bedzie nalezec do Boga. A jesli oni sie powstrzymaja, to wyrzeknijcie sie wrogosci, oprócz wrogosci przeciw niesprawiedliwym!</note>
  <note surah="2" ayah="194">Miesiac swiety za miesiac swiety. Rzeczy swiete podlegaja talionowi. A jesli kto odnosi sie wrogo do was, to i wy odnoscie sie wrogo do niego, podobnie jak on odnosi sie wrogo do was. I bójcie sie Boga! I wiedzcie, ze Bóg jest z bogobojnymi!</note>
  <note surah="2" ayah="195">Rozdawajcie na drodze Boga! Nie rzucajcie sie wlasnymi rekami ku zatraceniu! Czyncie dobro, bo, zaprawde, Bóg miluje czyniacych dobro!</note>
  <note surah="2" ayah="196">Odbywajcie dla Boga pielgrzymke - hadzdz i odwiedzenie - umra! A jesli macie trudnosci, to taka ofiare, jaka jest dla was latwa. I nie gólcie swoich glów, dopóki ofiara nie dotrze do swego miejsca. A ten, kto jest chory sposród was albo tez ma jakis uraz w glowie, musi sie wykupic przez post, przez jalmuzne lub przez ofiare rytualna. Ale kiedy jestescie bezpieczni, to kazdy, kto zadowala sie odwiedzeniem umra do czasu pielgrzymki hadzdz, niech zlozy ofiare, jaka jest dla niego latwa. A ten, kto nie znajdzie niczego, niech posci przez trzy dni w czasie pielgrzymki, a siedem dni, kiedy powróci, to jest dziesiec w calosci. To ma waznosc tylko dla tego, którego rodzina nie jest obecna w swietym Meczecie. Bójcie sie Boga! Wiedzcie, ze Bóg jest straszny w karaniu!</note>
  <note surah="2" ayah="197">Pielgrzymka przypada na miesiace wiadome. A kto sie podjal w nich pielgrzymki, niech sie powstrzyma od wszelkich zalotów, od wszelkiej rozpusty czy sprzeczki w czasie trwania pielgrzymki. Bóg wie, co czynicie dobrego. Bierzcie na droge zaopatrzenie dla siebie! Lecz najlepsze zaopatrzenie na droge to bojazn Boza! Przeto bójcie sie Mnie, o wy, którzy posiadacie rozsadek!</note>
  <note surah="2" ayah="198">Nie jest dla was grzechem, ze poszukujecie laski od waszego Pana. A kiedy wyruszycie z Arafatu, wspominajcie Boga przy swietym drogowskazie; wspominajcie Go, jak was poprowadzil na droge prosta, chociaz przedtem byliscie miedzy bladzacymi.</note>
  <note surah="2" ayah="199">Nastepnie wyruszajcie pospiesznie tam, skad wyruszyli ludzie, i proscie Boga o przebaczenie! Zaprawde, Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="200">A kiedy skonczyliscie wypelniac wasze pobozne ceremonie, wspominajcie Boga, jak wspominacie waszych ojców, albo jeszcze mocniejszym wspomnieniem! "' Wsród ludzi sa tacy, którzy mówia: "Panie nasz!. Daj nam na tym swiecie!" Ale taki nie bedzie mial udzialu w zyciu ostatecznym.</note>
  <note surah="2" ayah="201">Wsród nich sa tez tacy, którzy mówia: "Panie nasz! Daj nam na tym swiecie dobro i w zyciu ostatecznym dobro! I uchron nas od kary ognia!"</note>
  <note surah="2" ayah="202">Oni beda mieli udzial w tym, co zarobili. A Bóg jest szybki w rachunku!</note>
  <note surah="2" ayah="203">I wspominajcie Boga w dniach oznaczonych! Kto sie spieszy i zdazy w ciagu dwóch dni, nie popelnia grzechu; a kto sie opózni, nie ma grzechu, jesli jest bogobojny. Bójcie sie Boga! I wiedzcie, ze do Niego zostaniecie zebrani!</note>
  <note surah="2" ayah="204">Wsród ludzi jest taki, którego slowa o zyciu na tym swiecie zadziwiaja cie; on bierze Boga za swiadka na to, co jest w jego sercu; a przeciez on jest w sporze najbardziej uparty.</note>
  <note surah="2" ayah="205">Kiedy sie odwróci, chodzi pospiesznie po ziemi, by szerzyc na niej zepsucie i niszczyc zasiewy i bydlo. A Bóg nie lubi zepsucia.</note>
  <note surah="2" ayah="206">Kiedy jemu mówia: "Bój sie Boga!", to chwyta go grzeszna pycha. Gehenna mu wystarczy. Jakze to zle miejsce wypoczynku!</note>
  <note surah="2" ayah="207">Wsród ludzi jest taki, który sprzedaje swoja dusze, poszukujac zadowolenia Boga. A Bóg jest dobrotliwy dla Swoich slug.</note>
  <note surah="2" ayah="208">Owy, którzy wierzycie! Chodzcie w pokoju wszyscy i nie chodzcie sladami szatana! Zaprawde, on jest dla was wrogiem jawnym!</note>
  <note surah="2" ayah="209">A jesli sie potkniecie, kiedy juz otrzymaliscie jasne dowody, to wiedzcie, iz Bóg jest potezny, madry!</note>
  <note surah="2" ayah="210">Czyz oni czekaja tylko, az przyjdzie do nich Bóg w cieniu chmur, i aniolowie? Wyrok zostal juz wydany i do Boga zostana sprowadzone wszystkie sprawy.</note>
  <note surah="2" ayah="211">Zapytaj synów Izraela, jak wiele jasnych znaków im dalismy? A jesli kto zamienia dobrodziejstwo Boga, kiedy juz ono splynelo na niego... zaprawde, Bóg jest straszny w karaniu!</note>
  <note surah="2" ayah="212">Tym, którzy nie uwierzyli, upiekszano zycie na tym swiecie, a wysmiewano sie z tych, którzy uwierzyli; ale ci, którzy sa bogobojni, beda nad nimi w Dniu Zmartwychwstania. Bóg daje zaopatrzenie, komu chce, bez rachunku!</note>
  <note surah="2" ayah="213">Ludzie byli jednym narodem. I poslal Bóg proroków jako zwiastunów dobrej wiesci, ostrzegajacych. On zeslal wraz z nimi Ksiege z prawda, aby rozsadzac miedzy ludzmi to, w czym oni sie róznili. Ci, którym ona byla dana, z zawisci poróznili sie miedzy soba, kiedy otrzymali jasne dowody. I Bóg poprowadzil tych, którzy uwierzyli, ku prawdzie, co do której oni sie róznili, za Swoim zezwoleniem. A Bóg prowadzi, kogo chce, ku drodze prostej .</note>
  <note surah="2" ayah="214">Czy wy sadzicie, ze wejdziecie do Ogrodu, kiedy jeszcze nie doswiadczyliscie tego, czego doswiadczyli ci, którzy juz przemineli przed wami? Dotknelo ich nieszczescie i udreka, doznaIi trzesienia ziemi, tak iz mówil Poslaniec i ci, którzy uwierzyli wraz z nim: "Kiedy przyjdzie pomoc Boga?" Czyz nie tak?! Zaprawde, pomoc Boga jest bliska!</note>
  <note surah="2" ayah="215">Beda ciebie pytac o to, co oni maja rozdawac. Powiedz: "To, co wy rozdajecie z dóbr, powinno byc dla rodziców i bliskich krewnych, dla sierot, biednych i podróznego. A cokolwiek czynicie dobrego, zaprawde, Bóg o tym wie wszystko!</note>
  <note surah="2" ayah="216">Przepisana wam jest walka, chociaz jest wam nienawistna. Byc moze, czujecie wstret do jakiejs rzeczy, choc jest dla was dobra. Byc moze, kochacie jakas rzecz, choc jest dla was zla. B6g wie, ale wy nie wiecie!"</note>
  <note surah="2" ayah="217">Beda ciebie pytac o miesiac swiety i walke w tym miesiacu. Powiedz: "Walka w tym miesiacu jest sprawa powazna, , lecz odsuniecie sie od drogi Boga, niewiara w Niego i w swiety Meczet, wypedzenie z niego jego ludu jest rzecza jeszcze powazniejsza przed Bogiem; przeciez przesladowanie jest gorsze od zabicia." Oni nie przestana was zwalczac, dopóki nie odwróca was od waszej religii, jesli to potrafia. A jesli ktos z was wyrzeknie sie swej religii i umrze jako niewierny - to dIa takich daremne sa ich uczynki na tym swiecie i w zyciu ostatecznym. Tacy beda mieszkancami ognia; oni tam beda przebywac na wieki.</note>
  <note surah="2" ayah="218">Zaprawde, ci, którzy uwierzyli i którzy wywedrowali razem, i którzy walczyli na drodze Boga, spodziewaja sie milosierdzia Boga. A Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="219">Beda ciebie pytac o wino i gre majsir. Powiedz: "W nich jest wielki grzech i pewne korzysci dla ludzi; lecz grzech jest wiekszy anizeli korzysc z nich." Beda ciebie pytac o to, co maja rozdawac. Powiedz: "To, co jest zbyteczne." Tak Bóg wyjasnia wam znaki. Byc moze, wy sie zastanowicie</note>
  <note surah="2" ayah="220">nad zyciem tego swiata i zyciem ostatecznym! Oni beda ciebie pytac tez o sieroty. Powiedz: "Ulepszenie ich losu jest dobrem. A jesli sie mieszacie z nimi - to one sa waszymi bracmi." A Bóg odróznia tego, który szerzy zgorszenie, od tego, który czyni dobro. A gdyby Bóg zechcial, to z pewnoscia móglby was udreczyc. Zaprawde, Bóg jest potezny, madry!</note>
  <note surah="2" ayah="221">I nie zencie sie z kobietami, które czcza bozków, dopóki one nie uwierza. Z pewnoscia wierzaca niewolnica jest lepsza od kobiety czczacej bozków, chocbyscie ja podziwiali. Oto ci, którzy wzywaja do ognia. A Bóg wzywa do Ogrodu i do przebaczenia, za Jego zezwoleniem! On wyjasnia Swoje znaki ludziom. Byc moze, oni sie opamietaja!</note>
  <note surah="2" ayah="222">Beda ciebie pytac o okres miesieczny. Powiedz: "To jest cierpienie. Trzymajcie sie wiec z dala od kobiet podczas okresu miesiecznego i nie zblizajcie sie do nich, dopóki one sie nie oczyszcza. A kiedy sie oczyszcza, to przychodzcie do nich, tak jak nakazal wam Bóg." Zaprawde, Bóg miluje nawracajacych sie i miluje oczyszczajacych sie!</note>
  <note surah="2" ayah="223">Wasze kobiety sa dla was polem uprawnym. Przychodzcie wiec na wasze pole, jak chcecie, i czyncie pierwej cos dobrego dla samych siebie. Bójcie sie Boga i wiedzcie, ze sie spotkacie z Nim! A ty glos radosnaa wiesc dla wierzacych!</note>
  <note surah="2" ayah="224">Nie przysiegajcie na Boga, ze jestescie pobozni i bogobojni i ze czynicie pokój miedzy ludzmi. Bóg jest slyszacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="225">Bóg nie bedzie was karal za pusta gadanine w waszych przysiegach, lecz bedzie was karal za to, co zyskaly wasze serca. Bóg jest przebaczajacy, wspanialomyslny!</note>
  <note surah="2" ayah="226">Ci, którzy przysiegaja odejsc od swoich kobiet, powinni czekac cztery miesiace. Jesli oni powróca... zaprawde, Bóg jest przebaczajacy; litosciwy!</note>
  <note surah="2" ayah="227">A jesli zdecyduja sie na rozwód - zaprawde, Bóg jest slyszacy, wszechwiedzacy! -</note>
  <note surah="2" ayah="228">to kobiety rozwiedzione maja oczekiwac trzy okresy. I nie jest im dozwolone, aby ukrywaly to, co stworzyl Bóg w ich lonach, jesli wierza w Boga i w Dzien Ostatni. A ich mezowie, jesli zapragna pogodzenia, maja pelne prawo powrócic do nich w tym czasie. One maja prawa równe swoim obowiazkom, zgodnie z uznanym zwyczajem. Mezczyzni maja nad nimi wyzszosc. Bóg jest potezny, madry!</note>
  <note surah="2" ayah="229">Rozwód jest mozliwy dwa razy. Potem wiec albo ja zatrzymacie, zgodnie ze zwyczajem, albo dacie jej calkowita wolnosc, uprzejmie ja traktujac. Nie jest wam dozwolone zabierac cokolwiek z tego, coscie dali swoim zonom. Chyba ze oboje sie obawiaja, ze nie potrafia zachowac granic ustanowionych przez Boga. Jesli sie obawiacie, ze nie potrafia zachowac granic Boga, to oni oboje nie beda mieli grzechu, jesli ona sie wykupi. Takie sa granice Boga! Nie przekraczajcie ich! Ci, którzy przekraczaja granice Boga, sa niesprawiedliwi.</note>
  <note surah="2" ayah="230">A jesli on rozwiódl sie z nia ostatecznie, to ona nie jest mu dozwolona, dopóki nie wyjdzie za innego mezczyzne. A jesli ten da jej rozwód, to nie popelnia grzechu, powracajac do siebie, jesli oboje sadza, ze zachowuja granice Boga. On wyjasnia je ludziom, którzy posiadaja wiedze.</note>
  <note surah="2" ayah="231">Kiedy dajecie rozwód kobietom, to po uplywie oznaczonego dla nich czasu albo je zatrzymajcie w sposób uznany zwyczajem, albo tez zwolnijcie. Ale nie zatrzymujcie ich wbrew woli, abyscie nie popelnili przestepstwa. A ten, kto to czyni, jest niesprawiedliwy dla siebie samego. Nie bierzcie sobie znaków Boga za przedmiot zartów! Wspominajcie dobrodziejstwo Boga wzgledem was i to, co On zeslal wam z Ksiegi i madrosci dla napomnienia. Bójcie sie Boga! I wiedzcie, iz Bóg o kazdej rzeczy jest wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="232">A kiedy daliscie rozwód kobietom, to po uplywie oznaczonego dla nich czasu nie przeszkadzajcie im, aby wziely sobie innych mezów, jesli spodobaja sie sobie nawzajem, zgodnie z przyjetym zwyczajem. Oto jest napomnienie dla tego z was, kto wierzy w Boga i w Dzien Ostatni. Oto co jest bardziej jasne i bardziej czyste dla was. Bóg wie, a wy nie wiecie.</note>
  <note surah="2" ayah="233">Matki pragnace w pelni wykarmic swoje dzieci beda je karmily przez cale dwa lata. A na ojcu dziecka ciazy obowiazek zaopatrzenia ich w zywnosc i odziez, zgodnie z przyjetym zwyczajem. Nie naklada sie na czlowieka niczego, co nie jest w jego mozliwosci. Rodzicielka nie moze doznac szkody z powodu swojego dziecka ani ten, któremu sie urodzilo dziecko, z powodu jego dziecka. To samo dotyczy osoby dziedziczacej. Jesli oboje chca odstawic dziecko od piersi za obopólna zgoda i narada, to nie popelnia gnechu. A jesli zechcecie oddac do karmienia wasze dzieci, to nie bedziecie mieli grzechu, jesli dacie za to wynagrodzenie zgodnie z przyjetym zwyczajem. Bójcie sie Boga! I wiedzcie, ze Bóg widzi dobrze to, co wy czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="234">Niektórzy sposród was umieraja i pozostawiaja zony; one powinny oczekiwac samotne przez cztery miesiace i dziesiec dni. A po wypelnieniu sie ich czasu nie bedziecie miec zadnej winy z racji tego, jak one ze soba postapia, zgodnie z przyjetym zwyczajem. A Bóg jest w pelni swiadomy tego, co wy czynicie.</note>
  <note surah="2" ayah="235">I nie popelnicie zadnego grzechu, proponujac zareczyny kobiecie albo ukrywajac ten zamiar w swoich sercach. - Bóg wie, ze wy o nich myslicie. - Lecz nie czyncie im obietnic potajemnie, uzywajcie slów uznanych zwyczajem. I nie decydujcie o zawarciu malzenstwa, dopóki nie uplynie przepisany czas. Wiedzcie, iz Bóg wie, co jest w waszych duszach, wiec strzezcie sie Go! Wiedzcie, iz Bóg jest przebaczajacy, wspanialomyslny!</note>
  <note surah="2" ayah="236">Nie popelniajcie grzechu, dajac kobietom rozwód, jesli nie dotkneliscie ich i nie macie w stosunku do nich zadnego zobowiazania. Troszczcie sie o nie - zasobny wedlug swojej mozliwosci, a biedny wedlug swojej - dajac im zaopatrzenie godziwe, tak jak nalezy sie ludziom czyniacym dobro.</note>
  <note surah="2" ayah="237">A jesli dacie im rozwód, zanim ich dotkniecie, a juz zobowiazaliscie sie wzgledem nich do jakiegos podarunku, to dacie im polowe z tego, do czegoscie sie zobowiazali, chyba ze one zrezygnuja lub zrezygnuje ten, w którego reku jest kontrakt malzenski. Ale jesli zrezygnujecie, to jest blizsze bogobojnosci! I nie zapominajcie o szlachetnosci w swoim postepowaniu! Zaprawde, Bóg widzi dobrze, co czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="238">Przestrzegajcie modlitw i modlitwy sredniej, i stawajcie przed Bogiem w pokorze!</note>
  <note surah="2" ayah="239">A jesli jestescie w niebezpieczenstwie, to - pieszo lub na wierzchowcu! AIe kiedy jestescie bezpieczni, to wspominajcie Boga, tak jak On was nauczyl, czego wy przedtem nie wiedzieliscie.</note>
  <note surah="2" ayah="240">A ci z was, którzy umieraja i zostawiaja swoje zony, powinni pozostawic im zapis: utrzymanie na rok bez zmuszania ich do odejscia. A jesli odejda,' to nie bedziecie mieli grzechu z powodu tego, co one z soba uczynia, zgodnie z przyjetym zwyczajem. A Bóg jest potezny, madry!</note>
  <note surah="2" ayah="241">Rozwiedzionym kobietom nalezy sie zaopatrzenie zgodnie z przyjetym zwyczajem; to jest obowiazek dla bogobojnych.</note>
  <note surah="2" ayah="242">W ten sposób Bóg wyjasnia wam Swoje znaki. Byc moze, bedziecie rozumni!</note>
  <note surah="2" ayah="243">Czyz nie widziales tych, którzy wyszli ze swoich domostw - a byly ich tysiace - z obawy przed smiercia? I powiedzial im Bóg: "Umierajcie!" A nastepnie On ich ozywil! Zaprawde, Bóg jest wladca laski dla ludzi, lecz wiekszosc ludzi nie jest wdzieczna!</note>
  <note surah="2" ayah="244">Walczcie na drodze Boga i wiedzcie, ze Bóg jest slyszacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="245">A kto da Bogu piekna pozyczke, to On powiekszy ja wielokrotnie. Bóg sciska i otwiera szeroko. Do Niego bedziemy sprowadzeni.</note>
  <note surah="2" ayah="246">Czy nie widziales starszyzny synów Izraela po Mojzeszu, kiedy oni powiedzieli do swojego proroka: "Poslij nam króla, wtedy bedziemy walczyc na drodze Boga"? On powiedzial: "Czy moglibyscie nie walczyc, jesli zostala wam przepisana walka?" Oni powiedzieli: "A dlaczego nie mielibysmy walczyc na drodze Boga, skoro zostalismy wypedzeni z naszych domostw i od naszych dzieci?" Jednak kiedy zostala im przepisana walka, oni odwrócili sie plecami, z wyjatkiem nielicznych sposród nich. Bóg zna dobrze ludzi niesprawiedliwych!</note>
  <note surah="2" ayah="247">I powiedzial im ich prorok: "Oto Bóg poslal wam Saula jako króla." Oni powiedzieli: "Jak on moze miec wladze królewska nad nami? My przeciez jestesmy godniejsi od niego do wladzy królewskiej, on nie ma nawet dosyc majatku." On powiedzial: "Zaprawde, Bóg wybral go ponad wami i obdarzyl go rozlegloscia wiedzy' i odpowiednia postacia ciala." Bóg daje Swoje królestwo, komu chce, Bóg jest slyszacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="248">I powiedzial im ich prorok: "Oto znakiem jego królestwa bedzie to, iz przyjdzie do was Arka , w której bedzie bezpieczenstwo pochodzace od waszego Pana, i reszta tego, co pozostawil ród Mojzesza i Aarona - a poniosa ja aniolowie. Zaprawde, w tym jest znak dla was, jesli jestescie wierzacymi!"</note>
  <note surah="2" ayah="249">A kiedy wystapil Saul z wojskami, powiedzial: "Oto Bóg doswiadczy was przez rzeke: ten, kto z niej wypije, ten nie bedzie ode mnie; a ten, kto jej nie skosztuje, ten bedzie ode mnie; z wyjatkiem tego, kto raz zaczerpnie z niej swoja reka." Lecz oni pili z niej, z wyjatkiem niewielu. A kiedy przez nia przeszli, on i ci, którzy razem z nim uwierzyli: "My nie mamy dzisiaj zadnej wladzy nad Goliatem i jego wojskami." I powiedzieli ci, którzy sadzili, ze spotkaja sie z Bogiem: "Jak czesto maly oddzial odnosi zwyciestwo nad licznym oddzialem za zezwoleniem Boga!" Bóg jest z tymi, którzy sa cierpliwi!</note>
  <note surah="2" ayah="250">A kiedy oni wystapili przeciw Goliatowi i jego wojskom, powiedzieli: Panie nasz! " Wylej na nas cierpliwosc i umocnij nasze stopy, i dopomóz nam przeciw ludowi niewiernych!"</note>
  <note surah="2" ayah="251">I zmusili ich do ucieczki za zezwoleniem Boga; i Dawid zabil Goliata. Bóg dal mu królestwo i madrosc i nauczyl go tego, czego chcial. I gdyby Bóg nie powstrzymal jednych ludzi przez drugich, to ziemia zostalaby zniszczona. Ale, zaprawde, Bóg jest wladca laski dla swiatów!</note>
  <note surah="2" ayah="252">Takie sa znaki Boga, które tobie recytujemy z pelna prawda. I, z pewnoscia, ty jestes wsród poslanców.</note>
  <note surah="2" ayah="253">Oto tacy sa poslancy! Wywyzszylismy jednych z nich ponad drugich. Wsród nich sa tacy, z którymi mówil Bóg; i wywyzszyl jednych z nich w hierarchii. I dalismy Jezusowi, synowi Marii, jasne dowody, i umocnilismy Go przez Ducha swietego. I gdyby zechcial Bóg, to nie zwalczaliby sie ci, którzy przyszli do nich, kiedy juz otrzymali jasne dowody. Lecz oni sie poróznili. Wsród nich byli tacy, którzy uwierzyli, i wsród. nich byli tacy, którzy nie uwierzyli. A gdyby zechcial Bóg, to oni nie walczyliby ze soba. Lecz Bóg czyni to, co chce.</note>
  <note surah="2" ayah="254">O wy, którzy wierzycie, rozdawajcie z tego, w co was zaopatrzylismy, zanim nadejdzie dzien, kiedy nie bedzie ani handlu, ani przyjazni, ani wstawiennictwa. Niewierni sa niesprawiedliwi!</note>
  <note surah="2" ayah="255">Bóg! Nie ma boga, jak tylko On - Zyjacy, Istniejacy! Nie chwyta Go ni drzemka, ni sen. Do Niego nalezy to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi! A któz bedzie sie wstawial u Niego inaczej jak za Jego zezwoleniem? On wie, co bylo przed nimi, i On wie, co bedzie po nich. Oni nie obejmuja niczego z Jego wiedzy, oprócz tego, co On zechce. Jego tron jest tak rozlegly jak niebiosa i ziemia; Jego nie meczy utrzymywanie ich. On jest Wyniosly, Ogromny!</note>
  <note surah="2" ayah="256">Nie ma przymusu w religii! Prawosc wyróznila sie od nieprawosci. I ten, kto odrzuca falszywe bóstwa, a wierzy w Boga, uchwycil za najpewniejszy uchwyt, nie majacy zadnego pekniecia. Bóg jest slyszacy,. wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="257">Bóg jest opiekunem tych, którzy wierza; On ich wyprowadza z ciemnosci ku swiatlu. A opiekunami tych, którzy nie uwierzyli, sa falszywe bóstwa. One ich wyprowadza ze swiatla ku ciemnosciom. Tacy sa mieszkancami ognia; oni tam beda przebywac na wieki!</note>
  <note surah="2" ayah="258">Czy ty nie widziales tego, który prowadzil spór z Abrahamem w sprawie jego Pana, poniewaz Bóg dal mu królestwo? Oto powiedzial Abraham: "Panie mój! Ty jestes Tym, który daje zycie i sprowadza smierc." On powiedzial: "Ja daje zycie i sprowadzam smierc." Powiedzial Abraham: "Oto Bóg przywodzi slonce ze wschodu, wiec ty przywiedz je z zachodu!" I zawstydzony zostal ten, który nie uwierzyl. Bóg nie prowadzi prosta droga niesprawiedliwych!</note>
  <note surah="2" ayah="259">Albo takiego jak ten, który przechodzil mimo miasta lezacego w gruzach az do fundamentów; on powiedzial: "Jak ozywi je Bóg, po tym jak ono umarlo?" Usmiercil go Bóg na sto lat, potem go wskrzesil, mówiac: "Ile ty tam przebywales?" On powiedzial: "Przebywalem tam dzien lub czesc dnia." Powiedzial Bóg: "Nie, ty przebywales tam sto lat! I popatrz na twoje jedzenie i picie, one sie nie zepsuly. ' I popatrz na twojego osla! - My czynimy z ciebie znak dla ludzi - popatrz na te kosci, jak My je zestawimy, a nastepnie obleczemy je w cialo!" A kiedy sie to stalo jasne, on powiedzial: "Wiem; ze Bóg jest nad kazda rzecza wszechwladny!"</note>
  <note surah="2" ayah="260">I oto powiedzial Abraham: "Panie mój!. Pokaz mi, jak ozywiasz zmarlych!" Powiedzial: "Czy ty nie wierzysz?" On powiedzial: "Tak! Lecz niech sie moje serce uspokoi." Powiedzial: "Wez wiec cztery ptaki i przycisnij je do siebie; potem polóz na kazdej górze jakas czesc z nich i zawolaj je, . a one przyleca do ciebie pospiesznie. Wiedz, ze Bóg jest potezny, madry!"</note>
  <note surah="2" ayah="261">Ci, którzy rozdaja swoje majatki na drodze Boga, sa podobni do ziarna, które wydalo siedem klosów, a w kazdym klosie - sto ziaren. Bóg daje wielokrotnie temu, komu chce. Bóg jest wszechobejmujacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="262">Ci, którzy rozdaja swoje majatki na drodze Boga, nie czyniac z tego powodu zadnego wyrzutu czy szkody - otrzymaja nagrode u swego Pana, nie doznaja zadnego leku ani nie beda sie smucic.</note>
  <note surah="2" ayah="263">Uprzejme slowa i przebaczenie sa lepsze niz jalmuzna, po której nastepuje obraza. Bóg jest bogaty, wspanialomyslny!</note>
  <note surah="2" ayah="264">O wy, którzy wierzycie! Nie czyncie daremna waszej jalmuzny przez wyrzuty i obraze, tak jak ten, który rozdaje swój majatek przez wzglad na ludzi, a nie wierzy w Boga i w Dzien Ostatni. On jest podobny do skaly pokrytej ziemia: dosiega ja burza deszczowa i pozostawia ja naga i twarda. Oni nie maja zadnej wladzy nad niczym, co zyskali. A Bóg nie prowadzi droga prosta ludzi niewiernych!</note>
  <note surah="2" ayah="265">Ci, którzy rozdaja swoje majatki, pragnac przypodobac sie Bogu i umocnic swoje dusze, sa podobni do ogrodu na wzgórzu: dosiega go burza deszczowa i on przynosi podwójne plony. A jesli nie dosiegnie go burza deszczowa, to tylko rosa... Bóg widzi dobrze to, co wy czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="266">Czy chcialby którys z was miec ogród z palm i winnej latorosli, gdzie w dole plyna strumyki, gdzie sa dla niego wszelkiego rodzaju owoce? I oto dosieglaby go starosc - a jego potomstwo byloby slabowite - a na ogród jego spadlby ognisty huragan i spalilby go. W ten sposób wyjasnia wam Bóg znaki. Byc moze, wy sie zastanowicie!</note>
  <note surah="2" ayah="267">O wy, którzy wierzycie! Rozdawajcie z dobrych rzeczy, ' które zyskaliscie, i z tego, co wyprowadzilismy dla was z ziemi. Nie zmierzajcie do tego, co podle, aby z tego rozdawac, i czego sami nie wzielibyscie, jeslibyscie nie przymkneli na to oczu. Wiedzcie, ze Bóg jest bogaty, godny chwaly!</note>
  <note surah="2" ayah="268">Szatan obiecuje wam ubóstwo i nakazuje wam bezecenstwo; a Bóg obiecuje wam od Siebie przebaczenie i laske. Bóg jest wszechobejmujacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="269">On daje madrosc temu, komu chce. A komu darowano madrosc, temu darowano obfite dobro. Ale przypominaja sobie to tylko ludzie obdarzeni rozumem.</note>
  <note surah="2" ayah="270">I cokolwiek rozdajecie jako jalmuzne albo jakiekolwiek skladacie slubowanie - to, zaprawde, wie to Bóg! A niesprawiedliwi nie beda mieli pomocników!</note>
  <note surah="2" ayah="271">Jesli dajecie jawnie jalmuzne, to jest dobrze; ale jesli ja ukrywacie i dajecie biednym, to jest lepsze dla was i to zmazuje wam nieco waszych zlych czynów. Bóg jest w pelni swiadomy tego, co czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="272">Nie do ciebie nalezy prowadzenie ich droga prosta; lecz Bóg prowadzi droga prosta, kogo chce. A co rozdajecie z dobra - to dla samych siebie; wy rozdajecie tylko, poszukujac oblicza Boga. I cokolwiek rozdacie z dobra, to zostanie wam w pelni odplacone i nie doznacie niesprawiedliwosci.</note>
  <note surah="2" ayah="273">To jest dla ubogich, którzy zostali doprowadzeni do biedy, dzialajac na drodze Boga, i nie moga wedrowac po ziemi; glupiec uwaza ich za bogatych z powodu ich wstrzemiezliwosci, ale ty poznasz ich po ich znamionach: oni nie prosza ludzi natretnie: A cokolwiek wy rozdajecie z dobra, to, zaprawde, Bóg o tym wie dobrze!</note>
  <note surah="2" ayah="274">Ci, którzy rozdaja swoje majatki noca i dniem, skrycie i jawnie, otrzymaja nagrode u swego Pana, nie doznaja strachu i nie beda sie smucic!</note>
  <note surah="2" ayah="275">A ci, którzy pozeraja lichwe, nie powstana inaczej, niz powstaje ten, którego przewrócil szatan przez dotkniecie. Tak jest, poniewaz oni mówia: "Iiandel jest podobny do lichwy." Lecz Bóg dozwolil handel, a zakazal lichwy. A ten, kto otrzymal napomnienie od swego Pana i powstrzymal sie, bedzie mial swoje poprzednie zyski i jego sprawa nalezy do Boga. A którzy powróca, tacy beda mieszkancami ognia; oni tam beda przebywac na wieki.</note>
  <note surah="2" ayah="276">Bóg zniweczy lichwe, a pomnozy dawanie jalmuzny. Bóg nie miluje zadnego niewiernego grzesznika!</note>
  <note surah="2" ayah="277">Zaprawde, ci, którzy wierza i czynia dobre dziela; ci, którzy odprawiaja modlitwe i daja jalmuzne - beda mieli nagrode u swego Pana; nie doznaja strachu ! i nie beda sie smucic</note>
  <note surah="2" ayah="278">O wy, którzy wierzycie! Bójcie sie Boga i porzuccie to, co pozostalo z lichwy, jesli jestescie wierzacymi!</note>
  <note surah="2" ayah="279">Jesli jednak tego nie uczynicie, to oczekujcie wezwania do wojny od Boga i Jego Poslanca! A jesli sie nawrócicie, to otrzymacie swój kapital. Nie czyncie niesprawiedliwosci, to i wy nie doznacie niesprawiedliwosci!</note>
  <note surah="2" ayah="280">A jesli kto jest w trudnym polozeniu, to nalezy poczekae, az jego sytuacja sie poprawi; ale darowanie tego jako jalmuzny jest dla was lepsze; zebyscie tylko wiedzieli!</note>
  <note surah="2" ayah="281">I bójcie sie Dnia, kiedy zostaniecie sprowadzeni do Boga! Wtedy zostanie wyplacone w pelni kazdej duszy, co ona zarobila - i nikt nie dozna niesprawiedliwosci.</note>
  <note surah="2" ayah="282">O wy, którzy wierzycie! Jesli zaciagacie dlug miedzy soba na okreslony czas, to zapisujcie to! I niech zapisuje miedzy wami pisarz, wedlóg sprawiedliwosci. I niech pisarz nie sprzeciwia sie, by pisac tak, jak nauczyl go Bóg. I niech on pisze, a dluznik niech dyktuje! I niech sie boi Boga, swojego Pana, i niczego z tego nie umniejsza. A jesli dluznik jest glupcem, slabym albo nie moze dyktowac, niech dyktuje jego opiekun, zgodnie ze sprawiedliwoscia! Zadajcie swiadectwa dwóch swiadków sposród waszych mezczyzn! A jesli nie bedzie dwóch mezczyzn, to jeden mezczyzna i dwie kobiety moga byc swiadkami, na których sie zgodzicie; jesli jedna z nich zbladzi, to druga bedzie mogla ja napomniec. A swiadkowie niech nie odmawiaja, kiedy sa wzywani! I nie wzdragajcie sie tego zapisywac - czy to bedzie dlug maly, czy duzy - z zaznaczeniem jego terminu. To jest dla was sprawiedliwsze w obliczu Boga i bardziej prawidlowe dla swiadectwa, i odpowiedniejsze dla usuniecia watpliwosci. Chyba ze to jest handel towarem, który wy sobie przekazujecie z reki do reki; wtedy nie popelnicie grzechu, jesli tego nie zapiszecie. I zadajcie swiadków, kiedy dokonujecie miedzy soba transakcji, i nie wywierajcie zadnego przymusu ani na pisarza, ani na swiadka! A jesli tak czynicie, to popelniacie grzech. Bójcie sie Boga! Bóg was poucza. On o kazdej rzeczy jest wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="2" ayah="283">A jesli jestescie w podrózy i nie znajdujecie pisarza - to powinniscie wziac zastaw. A jesli jeden z was powierza drugiemu jakis depozyt, to ten, któremu go powierzono, powinien go zwrócic; i niech boi sie Boga, swojego Pana! Nie ukrywajcie swiadectwa! Ktokolwiek je ukrywa - to, zaprawde, jego serce jest grzeszne! A Bóg wie dobrze, co wy czynicie!</note>
  <note surah="2" ayah="284">Do Boga nalezy to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi! I czy wy ukazujecie to, co jest w waszych duszach, czy tez ukrywacie, Bóg z tego zazada od was rachunku. On przebaczy temu, komu zechce, i On ukarze tego, kogo zechce. Bóg jest nad kazda rzecza wszechwladny!</note>
  <note surah="2" ayah="285">Poslaniec i ludzie wierzacy uwierzyli w to, co im zostalo zeslane od ich Pana. Wszyscy uwierzyli w Boga i w Jego aniolów, w Jego Ksiegi i w Jego poslanców. My nie czynimy róznicy miedzy zadnym z Jego poslanców! Oni powiedzieli: "Uslyszelismy i posluchalismy! Twoje przebaczenie! Panie nasz! Do Ciebie zmierza wedrowanie!"</note>
  <note surah="2" ayah="286">Bóg nie naklada na dusze niczego wiecej nad jej mozliwosci. Dla niej bedzie to, co dla siebie zyskala; i przeciwko niej bedzie to, co ona zyskala! Panie nasz! Nie bierz nam za zle, jesli zapomnielismy lub jesli zgrzeszylismy! Panie nasz! nie nakladaj na nas ciezaru, jak nalozyles na tych, którzy byli przed nami! Panie nasz! Nie nakladaj na nas tego, czego my nie jestesmy w stanie uniesc! Odpusc nam, przebacz nam i zmiluj sie nad nami! Ty jestes naszym Panem! Dopomóz nam przeciw ludowi niewiernych!</note>
  <note surah="3">RODZINA IMRANA</note>
  <note surah="3" ayah="">W imie Boga Milosiernego i Litosciwego</note>
  <note surah="3" ayah="1">Alif. Lam. Mim.</note>
  <note surah="3" ayah="2">Bóg! Nie ma boga; jak tylko On - Zyjacy, Istniejacy!</note>
  <note surah="3" ayah="3">On tobie zeslal Ksiege z prawda, stwierdzajac prawdziwosc tego, co juz bylo przed nia. On zeslal niegdys Tore i Ewangelie</note>
  <note surah="3" ayah="4">jako droge prosta dla ludzi i On zeslal rozróznienie. Zaprawde, tych, którzy nie uwierzyli w znaki Boga - czeka kara straszna! Bóg jest potezny, wlada zemsta!</note>
  <note surah="3" ayah="5">Zaprawde, nic nie jest ukryte przed Bogiem ani na ziemi, ani w niebie!</note>
  <note surah="3" ayah="6">On jest tym, który ksztaltuje was w lonach, tak jak chce. Nie ma boga, jak tylko On! On jest Potezny, Madry!</note>
  <note surah="3" ayah="7">On jest Tym, który zeslal tobie Ksiege. W niej sa znaki solidne* - one stanowia istote Ksiegi * i inne - dwuznaczne. Ci, co w sercach maja sklonnosc do zwatpienia, postepuja za tym, co w niej jest wieloznaczne, poszukujac niezgody i dazac do wyjasnienia tego, co niejasne; lecz nikt nie zna tego wyjasnienia, tylko Bóg! A ci, którzy sa utwierdzeni w wiedzy, mówia: "My wierzymy w niego; wszystko pochodzi od naszego Pana." Lecz przypominaja to sobie tylko ludzie obdarzeni rozumem.</note>
  <note surah="3" ayah="8">Panie nasz! Nie pozwól zboczyc naszym sercom po tym, jak poprowadziles nas droga prosta! i obdarz nas Swoim milosierdziem! Zaprawde, Ty jestes Dawca!</note>
  <note surah="3" ayah="9">Panie nasz! Zaprawde, Ty zbierasz ludzi na ów Dzien, co do którego nie ma watpliwosci! Zaprawde, Bóg nie zmienia obietnicy!</note>
  <note surah="3" ayah="10">Zaprawde, tym, którzy nie uwierzyli, nie pomoga nic wobec Boga ani ich majatki, ani ich dzieci! Oni beda paliwem dla ognia!</note>
  <note surah="3" ayah="11">Tak jak bylo z ludzmi Faraona i tymi, którzy byli przed nimi. Oni za klamstwo uznali Nasze znaki; i pochwycil ich Bóg za ich grzechy. Bóg jest straszny w karaniu!</note>
  <note surah="3" ayah="12">Powiedz tym, którzy nie uwierzyli: "Wy niebawem bedziecie zwyciezeni i zostaniecie zebrani ku Gehennie." A jakze to zle miejsce odpoczynku!</note>
  <note surah="3" ayah="13">Mieliscie juz znak w dwóch oddzialach, które sie spotkaly: jeden oddzial walczyl na drodze Boga, a drugi pozostal niewierny. Ci ostatni widzieli na wlasne oczy, ze tamtych bylo dwukrotnie wiecej. Lecz Bóg wspiera Swoja pomoca tego, kogo chce. Zaprawde, w tym jest przyklad pouczajacy dla tych, którzy maja jasne spojrzenie!*</note>
  <note surah="3" ayah="14">Upiekszane jest ludziom upodobanie do namietnosci: do kobiet i do synów, do nagromadzonych kintarów zlota i srebra,* do koni wyrózniajacych sie szlachetnoscia, do trzód i zasiewów. To jest uzywanie zycia na tym swiecie. Lecz u Boga jest najpiekniejsza przystan!</note>
  <note surah="3" ayah="15">Powiedz: "Czyz ja mam wam obwiescic cos lepszego anizeli to?" Ci, którzy sie boja Boga, znajda u swego Pana Ogrody, gdzie w dole plyna strumyki; oni tam beda przebywac na wieki; - i zony czyste - i upodobanie od Boga. A Bóg patrzy na Swoje slugi</note>
  <note surah="3" ayah="16">-na tych, którzy mówia: "Panie nasz! Zaprawde, my wierzymy! Przebacz nam wiec nasze grzechy i uchron nas od kary ognia!"</note>
  <note surah="3" ayah="17">- na cierpliwych i szczerych, pokornych i rozdajacych, o swicie proszacych o przebaczenie.</note>
  <note surah="3" ayah="18">Zaswiadcza Bóg, iz nie ma boga, jak tylko On,* - i aniolowie, i ludzie posiadajacy wiedze - utrzymujac ze slusznoscia: "Nie ma boga, jak tylko On, Potezny, Madry!"</note>
  <note surah="3" ayah="19">Religia prawdziwa w oczach Boga jest islam! Ci, którym zostala dana Ksiega, przez zawisc poróznili sie miedzy soba, dopiero wtedy, gdy przyszla do nich wiedza. A kto nie wierzy w znaki Boga... zaprawde, Bóg jest szybki w rozrachunku!</note>
  <note surah="3" ayah="20">A jesli oni beda sie z toba spierac, to powiedz: "Poddalem calkowicie swoja twarz Bogu, a takze ci, którzy poszli za mna." I powiedz tym, którym zostala dana Ksiega, i ludziom prostym: * "Czy poddaliscie sie calkowicie?" Jesli oni poddali sie calkowicie, to poszli droga prosta; a jesli sie odwrócili... do ciebie nalezy tylko obwieszczenie poslannictwa. A Bóg widzi jasno Swoje slugi!</note>
  <note surah="3" ayah="21">Zaprawde, tym, którzy nie wierza w znaki Boga i którzy zabijaja proroków bez zadnego prawa, i którzy sposród ludzi zabijaja tych, co nakazuja sprawiedliwosc - obwiesc kare bolesna!</note>
  <note surah="3" ayah="22">To sa ci, których uczynki sa daremne w zyciu na tym swiecie i w zyciu ostatecznym; oni nie beda mieli zadnych pomocników.</note>
  <note surah="3" ayah="23">Czyz nie widziales tych, którym zostala dana czesc Ksiegi?* Oni zostali wezwani do Ksiegi Boga, aby ona rozstrzygnela miedzy nimi. Nastepnie czesc z nich sie odwrócila, i sprzeciwila.</note>
  <note surah="3" ayah="24">Tak sie stalo, poniewaz oni powiedzieli: "Ogien dotknie nas tylko przez pewna liczbe dni." I zmyleni zostali w swojej religii tym, co sami sobie zmyslali,</note>
  <note surah="3" ayah="25">A jak bedzie, kiedy zbierzemy ich w Dniu, co do którego nie ma watpliwosci, i kazdej duszy bedzie w pelni wyplacone to, co ona zarobila, i nikt nie dozna niesprawiedliwosci?</note>
  <note surah="3" ayah="26">powiedz: "O Boze! Wladco królestwa! Ty dajesz królestwo, komu chcesz, i Ty odbierasz królestwo, od kogo chcesz: Ty wynosisz, kogo chcesz, i Ty ponizasz, kogo chcesz. W Twoim reku jest dobro! Zaprawde; Ty jestes nad kazda rzecza wszechwladny!</note>
  <note surah="3" ayah="27">Ty wprowadzasz noc w dzien i Ty wprowadzasz dzien w noc. Ty wyprowadzasz zyjace z martwego i Ty wyprowadzasz martwe z zyjacego. Ty dajesz zaopatrzenie, komu chcesz; bez rachunku!"</note>
  <note surah="3" ayah="28">Niech wierzacy nie biora sobie za przyjaciól niewiernyeh, z pominieciem wiernych! A kto tak uczyni, ten nie ma nic wspólnego z Bogiem, chyba ze obawiacie sie z ich strony jakiegos niebezpieczenstwa. Bóg ostrzega was przed samym Soba i do Boga zmierza wedrowanie.</note>
  <note surah="3" ayah="29">Powiedz: "Czy wy ukrywacie to, co jest w waszych piersiach, czy wy to ujawniacie - wie o tym Bóg. On zna to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi. Bóg jest nad kazda rzecza wszechwladny!</note>
  <note surah="3" ayah="30">Tego dnia, kiedy kazdej duszy zostanie przedstawione to, co uczynila dobrego, i to, co uczynila zlego, kazda z nich bedzie pragnac, aby miedzy nia a tym dniem znalazla sie ogromna przestrzen. Ostrzega was Bóg przed samym Soba. Bóg jest dobrotliwy dla Swoich slug!"</note>
  <note surah="3" ayah="31">Powiedz: "Jesli kochacie Boga, to postepujcie za mna! Wtedy i Bóg bedzie was milowal i przebaczy wam wasze grzechy. Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!"</note>
  <note surah="3" ayah="32">Powiedz: "Sluchajcie Boga i Poslanca! A jesli sie odwrócicie... zaprawde, Bóg nie kocha niewiernych!"</note>
  <note surah="3" ayah="33">Bóg wybral Adama i Noego, rodzine Abrahama i rodzine Imrana* - ponad swiaty!</note>
  <note surah="3" ayah="34">jako potomstwo jednych od drugich. Zaprawde, Bóg jest slyszacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="3" ayah="35">Oto powiedziala zona Imrana: "Panie mój ! Ja poswiecam Tobie to, co jest w moim lonie. Przyjmij to wiec ode mnie, wszak Ty jestes Slyszacy, Wszechwiedzacy!"*</note>
  <note surah="3" ayah="36">A kiedy ona porodzila, powiedziala: "Panie mój ! Oto zlozylam ja - istote zenska." - A Bóg wie najlepiej, co ona zlozyla, przeciez rodzaj meski nie jest jak zenski. - "Nazwalam ja Maria. I oto oddaje ja, ja i jej potomstwo, Tobie pod opieke przed szatanem przekletym!"</note>
  <note surah="3" ayah="37">I przyjal ja jej Pan przyjeciem pieknym, i uczynil, iz wyrosla wzrostem pieknym, i zaopiekowal sie nia Zachariasz. Za kazdym razem, jak wchodzil do niej Zachariasz, do przybytku swietego, znajdowal u niej zaopatrzenie. Powiedzial: "O Mario! Skad to przychodzi do ciebie?" Ona powiedziala: "To jest od Boga." Zaprawde, Bóg daje zaopatrzenie, komu chce - bez zadnego rachunku!</note>
  <note surah="3" ayah="38">Wtedy Zachariasz pomodlil sie do swego Pana* i powiedzial: "Panie mój! Obdaruj mnie, od Siebie, wspanialym potomstwem. Ty przeciez slyszysz modlitwe!"</note>
  <note surah="3" ayah="39">I oglosili mu aniolowie kiedy on, stojac, modlil sie w sanktuarium:* "Bóg obwieszcza ci radosna wiesc o Janie. On potwierdzi slowo od Boga;* bedzie szlachetnym panem, czystym i prorokiem wsród sprawiedliwych!"</note>
  <note surah="3" ayah="40">Zachariasz powiedzial: "Panie mój ! Jak ja moge miec syna, kiedy juz osiagnalem podeszly wiek, a moja zona jest bezplodna?" Bóg powiedzial: "Tak bedzie! Bóg czyni, co chce!"</note>
  <note surah="3" ayah="41">On powiedzial: "Panie mój ! Uczyn mi jakis znak!" Powiedzial: "Oto twój znak: nie bedziesz mówil z ludzmi przez trzy dni inaczej, jak tylko przez gesty. I wspominaj twego Pana wielekroc, i wyslawiaj go wieczorami i rankami!"</note>
  <note surah="3" ayah="42">I oto powiedzieli aniolowie: "O Mario! Zaprawde, Bóg wybral ciebie i uczynil cie czysta, i wybral ciebie ponad kobietami swiatów.</note>
  <note surah="3" ayah="43">O Mario! Poddaj sie pokornie twemu Panu, wybijaj poklony i sklaniaj sie wraz z tymi, którzy sie sklaniaja!"</note>
  <note surah="3" ayah="44">To nalezy do opowiadan o tym, co skryte, które tobie objawiamy. Ty nie byles wsród nich, kiedy oni rzucali swoje trzciny,* aby rozstrzygnac, który z nich ma sie opiekowac Maria; i nie byles wsród nich, kiedy sie sprzeczali.</note>
  <note surah="3" ayah="45">Oto powiedzieli aniolowie: "O Mario! Bóg zwiastuje ci radosna wiesc o Slowie pochodzacym od Niego, którego imie Mesjasz, Jezus, syn Marii. On bedzie wspanialy na tym swiecie i w zyciu ostatecznym, i bedzie jednym z przyblizonych.</note>
  <note surah="3" ayah="46">I bedzie przemawial do ludzi juz w kolysce, a takze jako maz dojrzaly; i bedzie wsród sprawiedliwych."</note>
  <note surah="3" ayah="47">Ona powiedziala: "O Panie mój ! Jakze bede miala syna, skoro nie dotknal mnie zaden mezczyzna?" Powiedzial: "Tak bedzie! Bóg stwarza to, co chce! Kiedy On decyduje o istnieniu jakiejs rzeczy, to tylko mówi: TBadz!t - i to sie staje."</note>
  <note surah="3" ayah="48">On nauczy go Ksiegi i madrosci, Tory i Ewangelii</note>
  <note surah="3" ayah="49">i uczyni go poslancem do synów Izraela: "Przyszedlem do was ze znakiem od waszego Pana. Ja utworze wam z gliny postac ptaka i tchne w niego, i on stanie sie ptakiem. Ja uzdrowie chorego i tredowatego i ozywie zmarlych - za zezwoleniem Boga. Ja wam opowiem, co jecie i co gromadzicie w waszych domach. Zaprawde, w tym jest znak dla was, jesli jestescie wierzacymi!</note>
  <note surah="3" ayah="50">Ja przychodze potwierdzic prawdziwosc tego, co bylo przede mna w Torze, i aby uczynic dla was dozwolonym czesc tego, co wam bylo zakazane. Przyszedlem do was ze znakiem pochodzacym od waszego Pana. Bójcie sie Boga i sluchajcie mnie!</note>
  <note surah="3" ayah="51">Zaprawde, Bóg jest moim i waszym Panem! Przeto czcijcie Go! To jest droga prosta!"</note>
  <note surah="3" ayah="52">A kiedy Jezus poczul w nich niewiare, powiedzial: "Kto jest moim pomocnikiem dla sprawy Boga?" Powiedzieli apostolowie: "My jestesmy pomocnikami Boga. My w Niego uwierzylismy. Daj swiadectwo, iz jestesmy ca&amp;owicie poddani!</note>
  <note surah="3" ayah="53">Panie nasz! Uwierzylismy w to, co zeslales, i poszlismy za Poslancem. Zapisz nas wiec miedzy tymi, którzy daja swiadectwo!"</note>
  <note surah="3" ayah="54">Oni knuli podstep i Bóg knul podstep; a Bóg jest najlepszy sposród knujacych podstepy.</note>
  <note surah="3" ayah="55">Oto powiedzial Bóg: "O Jezusie! Oto Ja powolam ciebie i wyniose ku Sobie, oczyszczajac cie od tych, którzy nie uwierzyli; i umieszcze tych, którzy poszli za toba, ponad niewiernymi - az do Dnia Zmartwychwstania. Nastepnie do Mnie powrócicie i wtedy rozstrzygne miedzy wami, w czym sie rózniliscie.</note>
  <note surah="3" ayah="56">Tych, którzy nie uwierzyli, ukarze kara straszna na tym swiecie i w zyciu ostatecznym; i oni nie beda mieli pomocników."</note>
  <note surah="3" ayah="57">A tym, którzy uwierzyli i którzy czynili dobre dziela, On da w pelni nalezna im nagrode. A Bóg nie kocha ludzi niesprawiedliwych!</note>
  <note surah="3" ayah="58">Oto co tobie recytujemy ze znaków i madrego napomnienia.</note>
  <note surah="3" ayah="59">Zaprawde, Jezus jest u Boga jak Adam:* On stworzyl go z prochu, a nastepnie powiedzial do niego: "Badz!" - i on jest.</note>
  <note surah="3" ayah="60">Prawda pochodzi od twego Pana, nie badz wiec z liczby watpiacych!</note>
  <note surah="3" ayah="61">A kto sie bedzie z toba sprzeczal w jej przedmiocie po tym, jak otrzymales wiedze, to powiedz: Pozwólcie! " Wezwijmy naszych synów i waszych synów, nasze kobiety i wasze kobiety, nas samych i was samych, potem bedziemy sie pokornie modlic i wzywac przeklenstwa Boga na klamców!"</note>
  <note surah="3" ayah="62">Zaprawde, to jest opowiadanie prawdziwe! I nie ma boga, jak tylko Bóg! I, zaprawde, Bóg jest Potezny, Madry!</note>
  <note surah="3" ayah="63">Jesli oni sie odwróca, to Bóg przeciez zna doskonale tych, którzy szerza zgorszenie!</note>
  <note surah="3" ayah="64">Powiedz: "O ludu Ksiegi! Dochodzcie do slowa jednakowego dla was i dla nas: abysmy nie czcili nikogo innego, jak tylko Boga, abysmy nie dodawali Jemu niczego za wspóltowarzyszy i aby jedni z nas nie brali sobie innych ' jako panów, poza Bogiem." A jesli oni sie odwróca, to powiedzcie: "Badzcie swiadkami, ze my jestesmy calkowicie poddani!"</note>
  <note surah="3" ayah="65">O ludu Ksiegii Dlaczego dyskutujecie w sprawie Abrahama? Przeciez Tora i Ewangelia zostaly zeslane po nim. Czyz nie macie rozumu?</note>
  <note surah="3" ayah="66">Oto jacy jestescie: dyskutujecie nad tym, o czym macie wiedze; ale dlaczego dyskutujecie nad tym, o czym nie macie zadnej wiedzy? Bóg wie, a wy nie wiecie!</note>
  <note surah="3" ayah="67">Abraham nie byl zydem ani chrzescijaninem, lecz byl szczerze wierzacym hanifem, calkowicie poddanym, i nie byl on z liczby balwochwalców.</note>
  <note surah="3" ayah="68">Zaprawde, ludzie najblizsi Abrahamowi to z pewnoscia ci, którzy poszli za nim. i ten Prorok, i ci, którzy wierza. Bóg jest opiekunem ludzi wierzacych.</note>
  <note surah="3" ayah="69">Pewna grupa sposród ludu Ksiegi chcialaby sprowadzic was z drogi; lecz oni sprowadzaja z drogi tylko samych siebie i nie sa tego swiadomi.</note>
  <note surah="3" ayah="70">O ludu Ksiegi! Dlaczego nie wierzycie w znaki Boga, skoro jestescie swiadkami?</note>
  <note surah="3" ayah="71">O ludu Ksiegii Dlaczego ubieracie prawde w falsz i zaslaniacie prawde, a przeciez wy wiecie?</note>
  <note surah="3" ayah="72">I powiedziala pewna grupa sposród ludu Ksiegi: "Wierzcie na poczatku dnia w to, co zostalo zeslane tym, którzy uwierzyli, a wyrzeknijcie sie wiary na jego koncu;</note>
  <note surah="3" ayah="73">I nie wierzcie nikomu innemu jak tylko temu, kto poszedl za wasza religia!" Powiedz: "Zaprawde, droga prosta - droga Boga - jest taka, zeby kazdemu bylo dane to, co wam dano, w przeciwnym razie bowiem oni beda sie sprzeczac z wami przed waszym Panem." Powiedz: "Zaprawde, laska jest w reku Boga! On daje ja, komu chce. Bóg jest wszechobejmujacy, wszechwiedzacy!*</note>
  <note surah="3" ayah="74">On obdarza szczególnie Swoim milosierdziem tego, kogo chce. Bóg jest wladca laski ogromnej!"</note>
  <note surah="3" ayah="75">Wsród ludu Ksiegi sa tacy, którzy, jesli zawierzysz im kintar,* , to oni go tobie oddadza; i wsród nich sa tacy, I którzy jesli im zawierzysz dinara, to oni go tobie nie oddadza, jesli nie bedziesz ciagle stal nad nimi. Jest tak, poniewaz oni mówia: "Nie mamy zadnego obowiazku wzgledem ludzi nieswiadomych. "* 8I Oni mówia przeciw Bogu klamstwo, a przeciez oni wiedza.</note>
  <note surah="3" ayah="76">Tak! Ten, kto wiernie wypelnia swoje przymierze i jest bogobojny... przeciez Bóg kocha bogobojnych!</note>
  <note surah="3" ayah="77">Zaprawde, ci, którzy handluja, za niska cene, przymierzem Boga i swoimi przysiegami, nie beda mieli udzialu w zyciu ostatecznym i nie przemówi do nich Bóg ani nie spojrzy na nich w Dniu Zmartwychwstania, i nie oczysci ich. Czeka ich kara bolesna!</note>
  <note surah="3" ayah="78">A wsród nich sa tacy, którzy wypaczaja Ksiege swoja mowa,* 8' tak abyscie uwazali, ze to nalezy do Ksiegi, a to przeciez nie nalezy do Ksiegi. Oni mówia: "To pochodzi od Boga" - a przeciez to nie pochodzi od Boga. I mówia przeciw Bogu klamstwo, wiedzac o tym.</note>
  <note surah="3" ayah="79">Nie godzi sie czlowiekowi, któremu Bóg dal Ksiege, madrosc i proroctwo, mówic potem do ludzi: "Badzcie moimi slugami, poza Bogiem!"* byc moze, oni powróca!* Raczej: "Badzcie mistrzami,* poniewaz wy stale nauczacie Ksiegi i poniewaz ja stale studiujecie!"</note>
  <note surah="3" ayah="80">On nie rozkazuje wam, abyscie sobie brali aniolów i proroków za panów. Czyz On nakazuje wam niewiare, po tym, jak staliscie sie calkowicie poddani?</note>
  <note surah="3" ayah="81">Oto Bóg zawarl przymierze z prorokami: "Oto co dalem wam z Ksiegi i madrosci! Nastepnie przyjdzie do was Poslaniec, potwierdzajacy prawdziwosc tego, co posiadacie. Wy jemu uwierzycie i bedziecie mu z pewnoscia pomagac!". On powiedzial: "Czy wy zgadzacie sie i przyjmujecie pod tym warunkiem Mój ciezar?" Oni powiedzieli: "Zgadzamy sie!" On powiedzial: "Dajcie wiec swiadectwo, a ja bede z wami posród swiadków."</note>
  <note surah="3" ayah="82">A którzy sie potem odwróca, sa ludzmi zepsutymi.</note>
  <note surah="3" ayah="83">Czyz oni poszukuja innej religii niz religia Boga? A przeciez Jemu poddaje sie calkowicie ten, kto jest w niebiosach, i ten, kto jest na ziemi, dobrowolnie i wbrew woli, i do Niego wy bedziecie sprowadzeni.</note>
  <note surah="3" ayah="84">Powiedz: "Wierzymy w Boga i w to, co nam zeslal, i w to, co zostalo zeslane Abrahamowi i Isma`ilowi , Izaakowi i Jakubowi, jak i plemionom; i w to, co zostalo dane Mojzeszowi, Jezusowi i prorokom - od ich Pana. My nie robimy rozróznienia miedzy zadnym z nich i jestesmy Jemu calkowicie poddani."</note>
  <note surah="3" ayah="85">A od tego, kto poszukuje innej religii niz islam, nie bedzie ona przyjeta; i on w zyciu ostatecznym bedzie w liczbie tych, którzy poniesli strate.</note>
  <note surah="3" ayah="86">Jakze mialby prowadzic Bóg droga prosta ludzi,* którzy odrzucili wiare, po tym, jak uwierzyli i zaswiadczyli, ze Poslaniec - to prawda, i po tym, jak przyszly do nich jasne dowody? Bóg nie prowadzi droga prosta ludzi niesprawiedliwych!</note>
  <note surah="3" ayah="87">Dla nich zaplata bedzie: przeklenstwo Boga, aniolów i ludzi, wszystkich razem.</note>
  <note surah="3" ayah="88">Beda tam wiecznie przebywac;* nie bedzie im zmniejszona kara ani tez nie bedzie im dana zwloka.</note>
  <note surah="3" ayah="89">Z wyjatkiem tych, którzy potem sie nawrócili i czynili dobro. Zaprawde, Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!</note>
  <note surah="3" ayah="90">Od tych, którzy odrzucili wiare, po tym, jak uwierzyli, a nastepnie powiekszyli swoja niewiare, nawrócenie ich nie zostanie przyjete, i tacy sa zablakani.</note>
  <note surah="3" ayah="91">Zaprawde, od tych, którzy nie uwierzyli i zmarli, bedac niewiernymi, nie zostanie przyjeta nawet ziemia pelna zlota, jesliby oni chcieli sie dzieki niej wykupic. Czeka ich kara bolesna i nie beda mieli pomocników.</note>
  <note surah="3" ayah="92">Nigdy nie osiagniecie prawdziwej poboznosci, dopóki nie bedziecie rozdawac z tego, co kochacie. Cokolwiek rozdacie, Bóg wie o tym doskonale!</note>
  <note surah="3" ayah="93">Wszelkie jedzenie bylo dozwolone synom Izraela z wyjatkiem tego, co Izrael sobie zakazal, zanim zostala zeslana Tora. Powiedz: "Przyniescie Tore i przeczytajcie ja, jesli jestescie prawdomówni!"</note>
  <note surah="3" ayah="94">A ci, którzy wymyslaja przeciw Bogu klamstwo, sa niesprawiedliwi.</note>
  <note surah="3" ayah="95">Powiedz: "Bóg mówi prawde i Postepujcie wiec za religia Abrahama, szczerze wierzacego hanifa, on przeciez nie byl z liczby balwochwalców!" ,</note>
  <note surah="3" ayah="96">Zaprawde, pierwszy Dom * który zostal ustanowiony dla ludzi, to ten, który jest w Bakka* - blogoslawiony, - droga prosta dla swiatów.</note>
  <note surah="3" ayah="97">W nim sa znaki jasne - miejsce, gdzie stal Abraham * a kto wszedl do niego, byl bezpieczny. Na ludziach ciazy obowiazek wzgledem Boga - na tych, którzy maja ku temu srodki - odprawienia pielgrzymki do tego Domu. A kto nie wierzy... zaprawde, Bóg jest bogaty,* ponad swiatami!</note>
  <note surah="3" ayah="98">Powiedz: "O ludu Ksiegi! Dlaczego nie wierzycie w znaki Boga? Bóg przeciez jest swiadkiem tego, co wy czytucie."</note>
  <note surah="3" ayah="99">Powiedz: "O ludu Ksiegi! Dlaczego odsuwacie z drogi Boga tych, którzy uwierzyli, starajac sie ja wykrzywic, a przeciez jestescie swiadkami? Zaprawde, Bóg nie jest nieuwazny wobec tego, co czynicie!"</note>
  <note surah="3" ayah="100">O wy, którzy wierzycie! Jesli bedziecie sluchac pewnej sekty sposród tych, którzy otrzymali Ksiege, to oni was uczynia na nowo niewiernymi, choc przedtem juz uwierzyliscie.</note>
  <note surah="3" ayah="101">Jakze mozecie nie wierzyc, . kiedy wam sie recytuje znaki Boga, i kiedy wsród was jest Jego Poslaniec? A kto trzyma sie mocno Boga, ten jest prowadzony ku drodze prostej.</note>
  <note surah="3" ayah="102">O wy, którzy wierzycie! Bójcie sie Boga bojaznia Jemu nalezna, i nie umierajcie inaczej, jak tylko bedac calkowicie poddanymi!</note>
  <note surah="3" ayah="103">I trzymajcie sie razem wezla Boga,* i nie rozdzielajcie sie! Wspominajcie dobroc Boga nad wami! Oto byliscie wrogami, a On uczynil przyjazn w waszych sercach i staliscie sie przez Jego dobroc bracmi! Byliscie na skraju przepasci ognia, a On was od niego wyratowal. W ten sposób Bóg wyjasnia wam Swoje znaki. Byc moze, wy pójdziecie droga prosta!</note>
  <note surah="3" ayah="104">I niech powstanie sposród was naród,* który wzywa do dobra, nakazuje to, co jest uznane, i zakazuje tego, co jest naganne. Tacy beda szczesliwi!</note>
  <note surah="3" ayah="105">Nie badzcie jak ci, którzy sie podzielili i którzy sie poróznili, po tym, jak przyszly do nich jasne dowody! Tych czeka kara ogromna</note>
  <note surah="3" ayah="106">w dniu, kiedy jedne twarze pojaznieja, a inne pociemnieja.* A jesli chodzi o tych, których twarze pociemnialy: "Czy wy staliscie sie niewiernymi, choc przedtem uwierzyliscie? Zakosztujcie wiec kary za to, iz nie wierzyliscie!"</note>
  <note surah="3" ayah="107">A jesli chodzi o tych, których twarze pojasnialy, to oni beda w milosierdziu Boga; oni tam beda przebywac na wieki.</note>
  <note surah="3" ayah="108">Takie sa znaki Boga, które tobie recytujemy z cala prawda. Bóg nie chce niesprawiedliwosci dla swiatów!</note>
  <note surah="3" ayah="109">Do Boga nalezy to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi! I do Boga zostana zwrócone wszystkie sprawy!</note>
  <note surah="3" ayah="110">Wy jestescie najlepszym narodem, jaki zostal utworzony dla ludzi: wy nakazujecie to, co jest uznane, a zakazujecie tego, co jest naganne; i wierzycie w Boga. I A jesliby uwierzyl lud Ksiegi, to byloby dla niego lepiej. Wsród nich sa wierzacy, lecz wiekszosc z nich to ludzie szerzacy zepsucie.</note>
  <note surah="3" ayah="111">Oni wam nie przyczynia szkody, oprócz niewielkiej przykrosci. A jesli beda was zwalczac, to odwróca sie plecami; wtedy nie otrzymaja oni zadnej pomocy.</note>
  <note surah="3" ayah="112">Udzialem ich bedzie ponizenie, gdziekolwiek by sie znajdowali, chyba ze beda mieli wiez z Bogiem i wiez z ludzmi.* Oni sciagneli na siebie gniew Boga i ubóstwo bedzie ich udzialem. Tak sie stanie, poniewaz nie uwierzyli w znaki Boga i zabijali proroków bez zadnego prawa; poniewaz sie zbuntowali i byli wystepnymi.</note>
  <note surah="3" ayah="113">Oni nie sa jednakowi. Wsród ludu Ksiegi jest naród* stojacy mocno: oni recytuja znaki Boga czuwajac noca i wybijaja poklony.</note>
  <note surah="3" ayah="114">Oni wierza w Boga i w Dzien Ostatni; oni nakazuja to, co uznane, a zakazuja tego, co jest naganne; oni przescigaja sie w czynieniu dobra, oni sa z liczby sprawiedliwych.</note>
  <note surah="3" ayah="115">Cokolwiek uczynia dobrego, to im nie zostanie zaprzeczone. Bóg zna dobrze ludzi bogobojnych.</note>
  <note surah="3" ayah="116">Zaprawde, tym, którzy nie uwierzyli,* nie pomoga nic przed Bogiem ich majatki i ich dzieci. Tacy beda mieszkancami ognia, w którym przebywac beda na wieki.</note>
  <note surah="3" ayah="117">To, co oni rozdaja w zyciu tego swiata, jest podobne do wiatru lodowatego: porazil on zasiewy ludzi, którzy byli dla siebie niesprawiedliwi, i zniszczyl je. Nie Bóg wyrzadzil im niesprawiedliwosc, lecz oni sami wyrzadzili sobie niesprawiedliwosc.</note>
  <note surah="3" ayah="118">O wy, którzy wierzycie! Nie bierzcie sobie bliskich przyjaciól spoza waszego grona; tacy nie omieszkaliby wam szkodzic; chcieliby, abyscie sie znalezli w utrapieniu. Zawisc zionie z ich ust, a to, co kryja ich piersi, jest jeszcze gorsze. Wyjasnilismy wam znaki, jesli jestescie rozumni!</note>
  <note surah="3" ayah="119">Oto wy jestescie tymi, którzy ich kochaja, lecz oni was nie kochaja. Wy wierzycie w Ksiege w calosci, oni zas, kiedy was spotkaja, mówia: "My wierzymy!", a kiedy znajduja sie na osobnosci, to gryza sobie palce ze zlosci na was. Powiedz: "Umierajcie w waszej zlosci! Zaprawde, Bóg wie dobrze, co znajduje sie w waszych piersiach!"</note>
  <note surah="3" ayah="120">Jesli spotka was cos dobrego, to oni sie martwia; a jesli dosiegnie was cos zlego, to oni sie tym ciesza. Ale jesli bedziecie cierpliwi i bogobojni, to wcale wam nie zaszkodzi ich podstep. Zaprawde, Bóg ogarnia to, co oni czynia!</note>
  <note surah="3" ayah="121">I oto ty uszedles rankiem od twojej rodziny, ustawiajac wiernych w szeregi do walki.* Bóg jest slyszacy, wszechwiedzacy!</note>
  <note surah="3" ayah="122">Oto dwa wasze oddzialy byly bliskie zalamania, lecz Bóg byl ich opiekunem.* Niech zaufaja Bogu wierzacy!</note>
  <note surah="3" ayah="123">Bóg juz dopomógl wam pod Badr, kiedy byliscie ponizeni. Bójcie sie wiec Boga! Byc moze, wy bedziecie wdzieczni!</note>
  <note surah="3" ayah="124">Oto mówiles do wiernych: "Czyz wam to nie wystarczy, ze pomaga wam wasz Pan trzema tysiacami zeslanych aniolów?"</note>
  <note surah="3" ayah="125">Tak! Jeali bedziecie cierpliwi i bogobojni i jesli oni zaatakuja was niespodziewanie, to dopomoze wam wasz Pan piecioma tysiacami aniolów, wyróznionymi.</note>
  <note surah="3" ayah="126">I Bóg uczynil to dla was radosna wiescia, aby przez nia uspokoily sie wasze serca - pomoc pochodzi tylko od Boga, Poteznego, Madrego -</note>
  <note surah="3" ayah="127">i azeby odciac czesc tych, którzy nie uwierzyli, albo zlamac ich tak, azeby sie wycofali, zawiedzeni.</note>
  <note surah="3" ayah="128">Ty nie masz nic do czynienia w tej sprawie, czy On sie zwróci ku nim, czy On ich ukarze. Oni przeciez sa niesprawiedliwi!</note>
  <note surah="3" ayah="129">Do Boga nalezy to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi. On przebacza, komu chce, i On karze, kogo chce. Bóg jest przebaczajacy, litoaciwy!</note>
  <note surah="3" ayah="130">O wy, którzy wierzycie! Nie zdzierajcie lichwy podwójnie podwojonej i I bójcie sie Boga! Byc moze, wy bedziecie szczesliwi!</note>
  <note surah="3" ayah="131">I bójcie sie ognia, który zostal przygotowany dla niewiernych!</note>
  <note surah="3" ayah="132">Sluchajcie Boga i Poslanca! Byc moze, doznacie milosierdzia!</note>
  <note surah="3" ayah="133">I na wyscigi spieszcie ku przebaczeniu od waszego Pana i ku Ogrodowi - którego rozleglosc jest jak niebiosa i ziemia - przygotowanemu dla ludzi bogobojnych;</note>
  <note surah="3" ayah="134">dla tych, którzy rozdaja, i w radoaci, i w utrapieniu; dla tych, którzy powstrzymuja gniew i przebaczaja ludziom; - a Bóg kocha ludzi czyniacych dobro -</note>
  <note surah="3" ayah="135">dla tych, którzy choc popelnili czyn bezecny albo byli niesprawiedliwi wzgledem samych siebie, wspominaja Boga i prosza Go o przebaczenie za swoje grzechy - a któz przebacza grzechy oprócz Boga? - i nie trwaja uporczywie przy tym, co czynili, bo przeciez oni wiedza.</note>
  <note surah="3" ayah="136">Dla tych zaplata bedzie: przebaczenie od ich Pana i Ogrody, gdzie w dole plyna strumyki; oni tam beda przebywac na wieki. Jakze wspaniala to zaplata dla dzialajacych!</note>
  <note surah="3" ayah="137">Juz przed wami rózne byly drogi postepowania.* Wedrujcie wiec po ziemi i patrzcie, jaki byl ostateczny koniec tych, którzy oskarzali o klamstwo!</note>
  <note surah="3" ayah="138">To jest wyjasnienie dla ludzi, droga prosta i napomnienie dla bogobojnych.</note>
  <note surah="3" ayah="139">I nie slabnijcie, i nie smuccie sie; wy bedziecie góra, jesli jestescie wierzacymi!</note>
  <note surah="3" ayah="140">Jesli boli was jakas rana,* to podobna rana boli innych ludzi. Takie dni zmieniamy kolejno wsród ludzi,* zeby Bóg poznal tych, którzy wierza, i wzial sposród was swiadków* - a Bóg nie kocha ludzi niesprawiedliwych -</note>
  <note surah="3" ayah="141">i aby oczyscil tych, którzy wierza, i unicestwil niewiernych.</note>
  <note surah="3" ayah="142">Czy, sadzicie, ze wejdziecie do Ogrodu, zanim jeszcze Bóg uzna tych sposród was, którzy sie zmagali w walce i pozna tych, którzy sa wytrwali?</note>
  <note surah="3" ayah="143">Wy zyczyliscie sobie smierci, zanim ja spotkaliscie. Teraz juz ja ujrzeliscie i bedziecie na nia patrzec.</note>
  <note surah="3" ayah="144">Muhammad jest tylko Poslancem. Poslancy przemineli juz przed nim. Czy jesli on umrze lub zostanie zabity, wy obrócicie sie na pietach? A kto obraca sie na pietach, nie zaszkodzi w niczym Bogu, lecz Bóg zaplaci tym, którzy sa wdzieczni.*</note>
  <note surah="3" ayah="145">I zadna dusza nie moze umrzec inaczej, jak za zezwoleniem Boga, wedlug zapisu ustanawiajacego termin. A kto pragnie nagrody tego swiata, to My mu ja damy; a kto pragnie nagrody zycia ostatecznego, to My ja tez damy. My niebawem zaplacimy tym, którzy sa wdzieczni.</note>
  <note surah="3" ayah="146">A iluz proroków walczylo majac za soba liczne tysiace?! Oni nie oslabli od tego, co ich dosieglo na drodze Boga, nie oslabli i nie poddali sie. A Bóg kocha ludzi wytrwalych.</note>
  <note surah="3" ayah="147">Jedyne ich slowa byly: "Panie nasz! Przebacz nam nasze grzechy i wystepnosc naszego zachowania! Utwierdz nasze stopy i udziel nam pomocy przeciw ludowi niewiernemu!"</note>
  <note surah="3" ayah="148">Bóg dal im nagrode tego swiata oraz piekna nagrode zycia ostatecznego. Bóg kocha ludzi czyniacych dobro!</note>
  <note surah="3" ayah="149">O wy, którzy wierzycie! Jesli bedziecie sluchac tych, którzy nie uwierzyli, to oni sprawia, ze obrócicie sie na pietach, i wtedy powrócicie jako stratni.</note>
  <note surah="3" ayah="150">Alez nie! Bóg jest waszym Panem i On jest najlepszym z pomocników!</note>
  <note surah="3" ayah="151">My wrzucimy w serca tych, którzy nie uwierzyli, przerazenie za to, iz oni dodawali Bogu jako wspóltowarzyszy* to, czemu On nie zeslal zadnej wladzy. Ich miejscem schronienia bedzie ogien. A jakze zle to miejsce pobytu dla niesprawiedliwych!</note>
  <note surah="3" ayah="152">I uczynil dla was Bóg prawdziwa Swoja obietnice, kiedy zniszczyliscie ich - za Jego zezwoleniem. A kiedyscie sie zalamali* i zaczeliscie sie wzajemnie sprzeczac, i podniesliscie bunt - a On przeciez pokazal wam to, co kochacie - wsród was ujawnili sie tacy, którzy pragneli tego swiata,* i wsród was byli tacy, którzy pragneli zycia ostatecznego. Potem On odwrócil was od nich, aby was doswiadczyc. I On wam przebaczyl, Bóg przeciez jest wladca laski dla tych, którzy wierza!</note>
  <note surah="3" ayah="153">Oto kiedy wycofywaliscie sie na góre* nie baczac na nikogo, a Poslaniec wzywal was na tylach, wówczas On zsylal wam troske za troska, abyscie sie nie martwili, ani z powodu tego, co was minelo, ani z powodu tego, co was dosieglo. Bóg jest dobrze swiadomy tego, co czynicie!</note>
  <note surah="3" ayah="154">Potem zeslal na was, po tym utrapieniu, bezpieczenstwo - sen, który objal jedna czesc sposród was. Druga czesc zaniepokoila sie o siebie, pomyslala o Bogu cos niezgodnego z prawda, tak jak w epoce poganstwa. Oni mówili: "Czy mozemy miec jakis udzial w tej sprawie?" Powiedz: "Zaprawde, cala sprawa nalezy do Boga!" Oni ukrywaja w swoich duszach to, czego tobie nie ukazuja. Oni mówia: "Jeslibysmy mieli jakikolwiek udzial w tej sprawie, to nie bylibysmy tutaj zabijani." Powiedz: "Jeslibyscie nawet pozostali w swoich domach, to ci, którym pisane bylo zginac, pojawiliby sie na swoich miejscach odpoczynku - aby przez to doswiadczyl Bóg to, co jest w ich piersiach, i aby wypróbowal to, co jest w waszych sercach." Bóg zna dobrze to, co sie znajduje w piersiach!</note>
  <note surah="3" ayah="155">Zaprawde, jesli sa posród was tacy, którzy sie odwrócili tego dnia, kiedy sie spotkaly dwa szyki, to tylko szatan winien byl ich potknieciu, z powodu tego, co oni dokonali. Bóg im juz przebaczyl, przeciez Bóg jest przebaczajacy, poblazliwy!</note>
  <note surah="3" ayah="156">O wy, którzy wierzycie! Nie badzcie, jak ci, którzy nie uwierzyli i mówili o swoich braciach, kiedy oni wyruszyli w droge po ziemi albo kiedy walczyli na wojnie: "Gdyby byli przy nas, to nie umarliby i nie zostaliby zabici..." Niech Bóg uczyni to strapieniem w ich sercach. Bóg daje zycie i powoduje smierc. Bóg widzi jasno to, co czynicie!</note>
  <note surah="3" ayah="157">Z pewnoscia, jesli zostaniecie zabici na drodze Boga albo jesli umrzecie... - to przeciez przebaczenie od Boga i milosierdzie lepsze jest od tego, co oni gromadza!</note>
  <note surah="3" ayah="158">I na pewno, jesli pomrzecie albo jesli zostaniecie zabici, to ku Bogu zostaniecie zebrani!</note>
  <note surah="3" ayah="159">I przez milosierdzie od Boga ty stales sie dla nich lagodny. Gdybys byl surowy i twardego serca, to oni odeszliby od ciebie. Wiec przebacz im i pros Boga o przebaczenie dla nich; zasiegaj ich rady w kazdej sprawie! A kiedy powezmiesz decyzje, to zaufaj Bogu! Zaprawde, Bóg kocha tych, którzy ufaja!*</note>
  <note surah="3" ayah="160">Jesli pomoze wam Bóg, to nie bedzie zwyciezcy nad wami! A jesli On was pozostawi bez pomocy, to któz wam pomoze prócz Niego?! Niech wiec wierzacy zaufaja Bogu!</note>
  <note surah="3" ayah="161">I nie godzi sie Prorokowi oszukiwac.* Ten, kto oszukuje, przyjdzie ze swoim oszustwem w Dniu Zmartwychwstania. Wtedy zostanie zaplacone w pelni kazdej duszy to, czego dokonala; nikt nie dozna niesprawiedliwosci.</note>
  <note surah="3" ayah="162">Czy ten, kto postepuje za upodobaniem Boga, jest podobny do tego, kto sciagnal gniew Boga? Jego miejscem schronienia bedzie Gehenna. A jakze to zle miejsce przybycia!</note>
  <note surah="3" ayah="163">Oni beda ustawieni wedlug stopni przed Bogiem, a Bóg widzi jasno to, co oni czynia.</note>
  <note surah="3" ayah="164">Bóg okazal dobroc wierzacym, kiedy poslal wsród nich poslanca, sposród nich samych, który recytuje im Jego znaki, który oczyszcza ich,* który uczy ich Ksiegi i madrosci, chociaz oni byli przedtem z pewnoscia w bledzie oczywistym.</note>
  <note surah="3" ayah="165">Czyz kiedy dosieglo was nieszczescie - chociaz wy zadaliscie podwójne nieszczescie * nie powiedzieliscie: "Skadze to?" Powiedz: "To jest od was samych!"* Zaprawde, Bóg jest nad kazda rzecza wszechwladny!</note>
  <note surah="3" ayah="166">To, co dosieglo was tego dnia, kiedy spotkaly sie oba oddzialy, stalo sie za zezwoleniem Boga, aby On mógl poznac wierzacych</note>
  <note surah="3" ayah="167">i aby mógl poznac obludników. Powiedziano im: "Przybywajcie! Walczcie na drodze Boga!" Albo: "Broncie sie!" Oni powiedzieli: "Jeslibysmy umieli walczyc, to z pewnoscia poszlibysmy za wami." Oni tego dnia blizsi byli niewiary anizeli wiary. Oni mówia swoimi ustami to, czego nie ma w ich sercach. Bóg wie najlepiej, co oni ukrywaja!</note>
  <note surah="3" ayah="168">Ci, którzy powiedzieli o swoich braciach: - a sami siedzieli w domu - "Gdyby nas posluchali, to nie zostaliby zabici." Powiedz: "Odsuncie smierc od was samych, jesli jestescie prawdomówni!"</note>
  <note surah="3" ayah="169">I nie uwazaj tych, którzy zostali zabici na drodze Boga, za umarlych. Przeciwnie, oni sa zyjacy!* Oni u swojego Pana otrzymuja zaopatrzenie,</note>
  <note surah="3" ayah="170">radujac sie tym, co dal im Bóg ze Swojej laski. I oni raduja sie na mysl o tych, którzy sie jeszcze z nimi nie polaczyli i pozostali w tyle, poniewaz oni nie doznaja zadnego strachu i nie beda zasmuceni.</note>
  <note surah="3" ayah="171">Oni sie raduja blogoslawienstwem i laska od Boga, i tym, ze Bóg nie gubi nagrody wierzacych.</note>
  <note surah="3" ayah="172">Ci, którzy odpowiedzieli Bogu i Poslancowi, kiedy dosiegla ich rana; ci sposród nich, którzy czynili dobro i którzy byli bogobojni - otrzymaja nagrode ogromna!</note>
  <note surah="3" ayah="173">Niektórym mówiono: "Oto ludzie zebrali sie przeciwko wam, bójcie sie ich!"; lecz to pomnozylo tylko ich wiare i oni powiedzieli: "Wystarczy nam Bóg! Jakze to wspanialy poreczyciel!"</note>
  <note surah="3" ayah="174">I oni powrócili z dobrocia i laska od Boga, i nie dotknelo ich zadne zlo. Oni postapili zgodnie z upodobaniem Boga, a Bóg jest wladca laski ogromnej.</note>
  <note surah="3" ayah="175">To tylko szatan budzi strach* przez swoich popleczników. Lecz nie bójcie sie ich, bójcie sie Mnie, jesli jestescie wierzacymi!</note>
  <note surah="3" ayah="176">Niech cie nie zasmucaja tacy, którzy sie wyprzedzaja w niewiernosci! Zaprawde, oni w niczym nie zaszkodza Bogu! Bóg nie zechce przygotowac im udzialu w zyciu ostatecznym. Ich kara bedzie ogromna.</note>
  <note surah="3" ayah="177">Zaprawde, ci, którzy kupili niewiare za wiare, nie zaszkodza w niczym Bogu! Ich kara bedzie bolesna.</note>
  <note surah="3" ayah="178">I niech nie sadza ci, którzy nie uwierzyli, ze zwloka, jaka My im dajemy, bedzie dla nich dobrem. My dajemy im zwloke tylko po to, by oni pomnozyli grzech. Dla nich kara bedzie ponizajaca.</note>
  <note surah="3" ayah="179">Bóg pozostawi wiernych w sytuacji, w jakiej sie znajdujecie, jedynie do czasu, az On rozrózni zlego od dobrego. Bóg nie da wam poznac tego, co skryte; lecz Bóg wybiera sposród Swoich poslanców, kogo chce. Wierzcie wiec w Boga i w Jego poslanców! A jesli uwierzycie i bedziecie bogobojni, to otrzymacie nagrode ogromna.</note>
  <note surah="3" ayah="180">I niech nie sadza ci, którzy skapia z tego, co dal im Bóg ze Swojej laski, ze to jest lepsze dla nich. Przeciwnie, to jest gorsze dla nich. W Dniu Zmartwychwstania beda oni nosic na szyi obroze z tego, czego skapili. Do Boga nalezy dziedzictwo niebios i ziemi! A Bóg jest w pelni swiadomy tego, co czynicie!</note>
  <note surah="3" ayah="181">Bóg uslyszal slowa tych,* którzy powiedzieli: "Zaprawde, Bóg jest biedny,* a my jestesmy bogaci!" My zapiszemy to, co oni mówili, i to, ze oni zabijali proroków bez zadnego prawa, i powiemy: "Zakosztujcie kary ognia palacego!"</note>
  <note surah="3" ayah="182">Tak bedzie za to, co przygotowaly wasze rece, poniewaz Bóg nie jest niesprawiedliwy wzgledem swoich slug.</note>
  <note surah="3" ayah="183">Tym, którzy powiedzieli: "Zaprawde, Bóg zobowiazal nas, abysmy nie wierzyli poslancowi, dopóki on nie przyjdzie z ofiara, która pozre ogien" * powiedz: "Juz przychodzili do was poslancy przede mna, z jasnymi dowodami i z tym, o czym wy mówicie. Dlaczego ich zabiliscie, jesli jestescie prawdomówni?"</note>
  <note surah="3" ayah="184">Jesli oni ciebie uwazaja za klamce, to przeciez byli juz uznani za klamców poslancy przed toba; oni przyszli z jasnymi dowodami, z Psalmami i Ksiega dajaca swiatlo.</note>
  <note surah="3" ayah="185">Kazda dusza zakosztuje smierci i w Dniu Zmartwychwstania zostana wam w pelni dane nagrody. A ten, kto zostanie odsuniety od ognia i wprowadzony do Ogrodu, ten osiagnal szczescie. Bo zycie tego swiata, to tylko zludne uzywanie.</note>
  <note surah="3" ayah="186">Wy z pewnoscia bedziecie doswiadczani w waszych dobrach i w was samych; i uslyszycie od tych, którym zostala dana Ksiega przed wami, i od balwochwalców - wiele zlego. A jesli bedziecie cierpliwi i jesli bedziecie bogobojni, to okazecie prawdziwe zdecydowanie.</note>
  <note surah="3" ayah="187">Oto Bóg zawarl przymierze z tymi, którym zostala dana Ksiega: "Wy bedziecie ja wyjasniac ludziom i nie bedziecie jej ukrywac." Lecz oni wyrzucili to za swoje plecy, i przehandlowali za niska cene. Jakze zle jest to, co oni kupuja!</note>
  <note surah="3" ayah="188">Nie uwazaj, ze ci, którzy sie ciesza z tego, czego dokonali, i lubia, aby ich chwalono za to, czego nie uczynili - nie uwazaj, iz oni sa zabezpieczeni przed kara. Dla nich kara bedzie bolesna!</note>
  <note surah="3" ayah="189">Do Boga nalezy królestwo niebios i ziemi! Bóg jest nad kazda rzecza wszechwladny!</note>
  <note surah="3" ayah="190">Zaprawde, w stworzeniu niebios i ziemi i w kolejnej zmianie nocy i dnia sa znaki dla tych, którzy posiadaja rozum,</note>
  <note surah="3" ayah="191">dla tych, którzy wspominaja Boga, stojac, siedzac i lezac,* dla tych, którzy rozmyslaja nad stworzeniem niebios i ziemi: Panie nasz! " Nie stworzyles tego nadaremnie. Niech Ci bedzie chwala! Uchron nas od kary ognia i</note>
  <note surah="3" ayah="192">panie nasz! Zaprawde, kogo Ty wprowadzisz do ognia, tego okryles hanba. Dla ludzi niesprawiedliwych nie bedzie pomocników!</note>
  <note surah="3" ayah="193">panie nasz! My slyszelismy wzywajacego, który wzywal do wiary: TWierzcie w waszego Pana!t - i uwierzylismy. Panie nasz! Przebacz nam nasze grzechy i odpusc nam nasze zle czyny! Powolaj nas razem z poboznymi!</note>
  <note surah="3" ayah="194">panie nasz! Daj nam to, co nam obiecales za posrednictwem Twoich poslanców, i nie zawstydzaj nas w Dniu Zmartwychwstania. Ty przeciez nie lamiesz obietnicy!"</note>
  <note surah="3" ayah="195">I wysluchal ich Pan: "Ja nie pozwole zginac zadnemu uczynkowi tego sposród was, który czyni dobro, czy bedzie to mezczyzna, czy kobieta. Jestescie zalezni jedni od drugich. A tym, którzy wywedrowali razem, i tym, którzy zostali wypedzeni ze swoich domostw, i tym, którzy walczyli i zostali zabici - My, z pewnoscia, odpuscimy ich zle czyny, i wprowadzimy ich do Ogrodów, gdzie w dole plyna strumyki: to jest nagroda pochodzaca od Boga!" A u Boga jest piekna nagroda!</note>
  <note surah="3" ayah="196">I niech nie zwiedzie ciebie niespokojna ruchliwosc niewiernych w tym kraju.</note>
  <note surah="3" ayah="197">To jest tylko krótkie uzywanie. Potem ich miejscem schronienia bedzie Gehenna! A jakze to zle miejsce odpoczynku!</note>
  <note surah="3" ayah="198">Lecz tych, którzy sie boja swego Pana, czekaja Ogrody, gdzie w dole plyna strumyki; beda oni tam przebywac na wieki. To jest goscina od Boga. A to, co jest u Boga, jest lepsze dla ludzi poboznych.</note>
  <note surah="3" ayah="199">Zaprawde, wsród ludu Ksiegi sa tacy, którzy wierza w Boga i w to, co wam zostalo zeslane, i w to, co im zostalo zeslane, korzac sie przed Bogiem; i oni nie sprzedaja znaków Boga za mala cene! Oni otrzymaja nagrode u swego Pana. Zaprawde, Bóg jest szybki w rachunku!</note>
  <note surah="3" ayah="200">O wy, którzy wierzycie! Badzcie cierpliwi i wspólzawodniczcie w cierpliwosci! Badzcie wytrwali i bójcie sie Boga! Byc moze, bedziecie szczesliwi!</note>
  <note surah="4">KOBIETY</note>
  <note surah="4" ayah="">W imie Boga Milosiernego i Litosciwego</note>
  <note surah="4" ayah="1">O ludzie! Bójcie sie waszego Pana, który was stworzyl z jednej istoty i stworzyl z niej druga do pary; a z nich dwojga rozprzestrzenil wiele mezczyzn i kobiet. Bójcie sie Boga, o którego jedni drugich pytacie, i czcijcie lona!</note>
  <note surah="4" ayah="2">Dawajcie sierotom ich mienie i nie zamieniajcie tego, co dobre, na to, co zle; i nie zjadajcie ich majatku, dolaczajac go do waszego majatku! Zaprawde, to jest wielki grzech!</note>
  <note surah="4" ayah="3">A jesli sie obawiacie, iz nie bedziecie sprawiedliwi wzgledem sierot.. Zencie sie zatem z kobietami, które sa dla was przyjemne - z dwoma, trzema lub czterema. Lecz jesli sie obawiacie, ze nie bedziecie sprawiedliwi, to zencie sie tylko z jedna albo z tymi, którymi zawladnely wasze prawice. To jest dla was odpowiedniejsze, abyscie nie postepowali niesprawiedliwie.</note>
  <note surah="4" ayah="4">I dawajcie kobietom wiana jako dar. Jesli one jednak sa dobre dla was i uzycza wam coskolwiek z niego, to jedzcie to dla zdrowia i pomyslnosci.</note>
  <note surah="4" ayah="5">I nie dawajcie nierozumnym waszych dóbr, które wam dal Bóg jako utrzymanie; lecz dajcie im zaopatrzenie z niego i ubierajcie ich, i przemawiajcie do nich zyczliwie.</note>
  <note surah="4" ayah="6">Doswiadczajcie sieroty, az osiagna wiek do malzenstwa. A jesli zauwazycie w nich dojrzalosc sadu, oddajcie im ich dobra! I nie zjadajcie ich dóbr rozrzutnie i pospiesznie, zanim one osiagna wiek dojrzaly. Ten, kto jest bogaty, niech sie powstrzyma wspanialomyslnie, a ten, kto jest biedny, niech zjada w sposób odpowiedni. A kiedy oddajecie im ich dobra, to wezwijcie swiadków. A Bóg wystarczy jako przyjmujacy rachunek!</note>
  <note surah="4" ayah="7">Mezczyznom przypada czesc tego, co pozostawili rodzice i krewni; i kobietom przypada czesc tego, co pozostawili rodzice i krewni. Czy to bedzie malo, czy duzo, to jest udzial obowiazujacy prawnie.</note>
  <note surah="4" ayah="8">A kiedy sa przy podziale obecni: dalsi krewni, sieroty i biedacy, to dajcie im nieco zaopatrzenia i przemawiajcie do nich uprzejmie.</note>
  <note surah="4" ayah="9">I niech sie obawiaja ci, którzy gdyby pozostawili potomstwo slabe, niepokoiliby sie o nie; i niech oni boja sie Boga i mówia slowa rozsadne.</note>
  <note surah="4" ayah="10">Zaprawde, ci, którzy zjadaja dobra sierot, popelniajac niesprawiedliwosc, zjadaja to, co w ich trzewiach bedzie ogniem; i beda wystawieni na ogien plonacy.</note>
  <note surah="4" ayah="11">I daje wam Bóg przykazanie co do waszych dzieci: synowi przypada udzial podobny do udzialu dwóch córek. A jesli bedzie córek wiecej niz dwie, to pozostanie im dwie trzecie z tego majatku; a jesli bedzie tylko jedna, to dla niej bedzie polowa. Jesli zmarly ma syna, to kazdemu z dwojga rodziców zmarlego przypadnie jedna szósta z pozostawionego majatku. A jesli nie ma syna i dziedzicza po nim rodzice, to jego matce przypada jedna trzecia; a jesli on ma braci, to jego matce przypadnie jedna szósta - po oddaniu legatu, jaki zalecil w testamencie, lub dlugu. Albowiem nie wiecie, czy rodzice wasi, czy synowie sa dla was bardziej pozyteczni. To jest obowiazek ustanowiony przez Boga. Zaprawde, Bóg jest wszechwiedzacy, madry!</note>
  <note surah="4" ayah="12">I wam przypada polowa z tego, co pozostawily wasze zony, jesli nie maja dziecka. Jesli maja dziecko, to wam przypada czwarta czesc z tego, co one pozostawily, po potraceniu legatu, który zapisaly w testamencie, lub dlugu. A im przypadnie czwarta czesc z tego, co wy zostawicie, jesli nie macie dziecka. A jesli macie dziecko, to im przypadnie ósma czesc z tego, co pozostawicie - po potraceniu legatu, jaki zapisaliscie w testamencie, lub dlugu. A jesli mezczyzna lub kobieta maja dziedziców w linii bocznej, i on ma brata lub siostre, to kazdemu z nich dwojga przypadnie szósta czesc. A jesli jest ich wiecej, to oni sa wspóludzialowcami w jednej trzeciej czesci dziedzictwa, po potraceniu legatu zapisanego przez zmarlego w testamencie lub dlugu - bez niczyjej krzywdy. To jest przykazanie od Boga! A Bóg jest wszechwiedzacy, madry!</note>
  <note surah="4" ayah="13">Takie sa granice Boga. A kto jest posluszny Bogu i Jego Poslancowi, tego On wprowadzi do Ogrodów, gdzie w dole plyna strumyki; oni tam beda przebywac na wieki. I to jest wielkie szczescie!</note>
  <note surah="4" ayah="14">A kto sie zbuntuje przeciw Bogu i przeciw Jego Poslancowi i przekroczy Jego granice, to Bóg wprowadzi go do ognia, gdzie bedzie przebywal na wieki. I ta kara bedzie dla niego ponizajaca!</note>
  <note surah="4" ayah="15">A wobec tych sposród waszych kobiet, które popelnia wszeteczenstwo, zazadajcie swiadectwa czterech sposród was. I jesli oni poswiadcza, to trzymajcie je w domach, dopóki nie zabierze ich smierc albo tez póki Bóg nie przygotuje dla nich jakiejs innej drogi.</note>
  <note surah="4" ayah="16">A tych dwoje sposród was, którzy dopuszcza sie tego czynu, ukarzcie surowo ; ale jesli sie oboje nawróca i poprawia, to odstapcie od nich! Zaprawde, Bóg przyjmuje nawrócenie i jest litosciwy!</note>
  <note surah="4" ayah="17">Przeciez u Boga jest przebaczenie dla tych, którzy popelniaja zlo nieswiadomie i niezwlocznie sie nawracaja. Ku tym powraca Bóg. Bóg jest wszechwiedzacy, madry!</note>
  <note surah="4" ayah="18">Nie ma jednak odpuszczenia dla tych, którzy popelniaja zle czyny. A kiedy zastanie któregos z nich smierc, wtedy on mówi: "Ja sie teraz nawracam." Nie ma tez i dla tych, którzy umieraja i sa niewierni. Dla tych przygotowalismy kare bolesna.</note>
  <note surah="4" ayah="19">O wy, którzy wierzycie! Nie jest wam dozwolone, abyscie dziedziczyli kobiety wbrew ich woli. I nie przeszkadzajcie im zabrac czesc tego, co im daliscie, chyba ze dopuszcza sie jakiegos wszeteczenstwa oczywistego. Obchodzcie sie z nimi w sposób przyzwoity. A jesli czujecie wzgledem nich wstret, to, byc moze, czujecie wstret do czegos, w czym Bóg umiescil wielkie dobro.</note>
  <note surah="4" ayah="20">A jesli chcecie zamienic zone na druga, a jednej z nich daliscie kintar, to nie odbierajcie z tego nic! Czyz moglibyscie cokolwiek zabrac, znieslawiajac sie i popelniajac grzech oczywisty?</note>
  <note surah="4" ayah="21">Jakze moglibyscie jej to zabrac, skoro byliscie niegdys zwiazani, a one otrzymaly od was uroczyste prryrzeczenie?</note>
  <note surah="4" ayah="22">Nie pojmujcie za zony kobiet, które byly zonami waszych ojców, chyba ze to mialo miejsce w przeszlosci. Zaprawde, to jest wszeteczenstwo i obrzydliwosc - i jakze zla droga!</note>
  <note surah="4" ayah="23">Sa wam zabronione: wasze matki, wasze córki i wasze siostry; - wasze ciotki ze strony ojca i ze strony matki; - córki brata i córki siostry; - i wasze matki; które was zywily piersia; - i wasze siostry mleczne i matki waszych zon; - i wasze pasierbice bedace pod wasza opieka, zrodzone z zon, z którymi juz zyliscie; - a jesli jeszcze z nimi nie zyliscie, to nie bedziecie mieli grzechu - - i zony waszych synów, zrodzonych z waszych ledzwi; - i zebyscie nie poslubiali dwóch sióstr, chyba ze to mialo miejsce w przeszlosci. Zaprawde, Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!</note>
  <note surah="4" ayah="24">- a takze kobiety chronione muhsana, oprócz tych, którymi zawladnely wasze prawice. Oto co przepisal wam Bóg! I dozwolone wam jest poszukiwac zon poza tymi, które zostaly wymienione, i uzywajcie swojego majatku, biorac je pod "ochrone", a nie oddajac sie rozpuscie. A zonom dajcie wynagrodzenie, albowiem doznaliscie od nich przyjemnosci; to jest przepis prawny. Nie jest grzechem jesli cos nawzajem uzgodniliscie po dopelnieniu obowiazujacego przepisu. Zaprawde, Bóg jest wszechwiedzacy, madry!</note>
  <note surah="4" ayah="25">A komu nie starcza majatku na to, aby poslubic kobiety chronione wierzace, to niech poslubia te dziewczeta wierzace, którymi zawladnely wasze prawice. A Bóg najlepiej zna wasza wiare! Wy jestescie jedni od drugich. Poslubiajcie je za pozwoleniem ich rodziny i dajcie im wiana, zgodnie z uznanym zwyczajem, jak kobietom chronionym, a nie jak kobietom rozpustnym ani tez przyjmujacym przyjaciól. A kiedy one juz sa chronione, to jesli popelnia jakies wszeteczenstwo, spadnie na nie polowa tej kary, jaka spada na kobiety chronione. To jest dla tych sposród was, którzy obawiaja sie grzechu. Ale lepiej jest dla was, abyscie byli cierpliwi. A Bóg jest przebaczajacy, litosciwy!</note>
  <note surah="4" ayah="26">Bóg chce was objasnic i dobrze poprowadzic drogami tych, którzy byli przed wami, i On zwróci sie ku wam. Bóg jest wszechwiedzacy, madry!</note>
  <note surah="4" ayah="27">Bóg chce nawrócic sie ku wam, a ci, którzy ida calkowicie za namietnosciami, chca, abyscie calkowicie upadli.</note>
  <note surah="4" ayah="28">Bóg chce wam przyniesc ulge, bo czlowiek zostal stworzony slabym.</note>
  <note surah="4" ayah="29">O wy, którzy wierzycie! Nie zjadajcie waszych dóbr miedzy soba nadaremnie, chyba ze to jest handel, za wzajemna zgoda miedzy wami. Nie zabijajcie sie! Zaprawde, Bóg jest dla was litosciwy!</note>
  <note surah="4" ayah="30">A ktokolwiek uczyni to przez wrogosc i niesprawiedliwosc, to bedziemy go palic ogniem. A to jest dla Boga latwe!</note>
  <note surah="4" ayah="31">Jesli bedziecie unikac wielkich grzechów, które wam zostaly zakazane, to My odpuscimy wam wasze zle uczynki i wprowadzimy was wejsciem szlachetnym.</note>
  <note surah="4" ayah="32">Nie pragnijcie tego, czym wyróznil Bóg jednych z was, dajac im wyzszosc nad drugimi. Mezczyznom przypadnie udzial w tym, co sobie zarobili, i kobietom przypadnie udzial w tym, co sobie zarobily. Proscie Boga o Jego laske! Zaprawde, Bóg zna dobrze kazda rzecz!</note>
  <note surah="4" ayah="33">Dla kazdego ustanowilismy dziedziców tego, co pozostawili rodzice i bliscy krewni oraz ci, z którymi zwiazaly was przysiegi - dawajcie im wiec ich udzial. Zaprawde, Bóg jest swiadkiem kazdej rzeczy!</note>
  <note surah="4" ayah="34">Mezczyzni stoja nad kobietami ze wzgledu na to, ze Bóg dal wyzszosc jednym nad drugimi, i ze wzgledu na to, ze oni rozdaja ze swojego majatku. Przeto cnotliwe kobiety sa pokorne i zachowuja w skrytosci to, co zachowal Bóg. I napominajcie te, których nieposluszenstwa sie boicie, pozostawiajcie je w lozach i bijcie je! A jesli sa wam posluszne, to starajcie sie nie stosowac do nich przymusu. Zaprawde, Bóg jest wzniosly, wielki!</note>
  <note surah="4" ayah="35">A jesli obawiacie sie rozdarcia miedzy nimi obojgiem, to poslijcie rozjemce z jego rodziny i rozjemce z jej rodziny. Jesli oni oboje zechca sie pogodzic, to Bóg doprowadzi do zgody miedzy nimi. Zaprawde, Bóg jest wszechwiedzacy, swiadomy!</note>
  <note surah="4" ayah="36">Czcijcie Boga i nie dodawajcie wspóltowarzyszy! Okazujcie dobroc rodzicom i bliskim krewnym, i sierotom, i biednym, sasiadowi bliskiemu krewnemu i sasiadowi, który jest wam obcy, i towarzyszowi bedacemu u boku, i podróznemu, i temu, którym zawladnely wasze prawice. Zaprawde, Bóg nie kocha tych, którzy sa zuchwali i pelni pychy!</note>
  <note surah="4" ayah="37">tych, którzy sa skapcami i nakazuja skapstwo ludziom; i ukrywajacych to, co dal im Bóg ze Swojej laski! - przygotowalismy dla niewiernych cierpienie ponizajace -</note>
  <note surah="4" ayah="38">i tych, którzy rozdaja swoje dobra tylko dlatego, by ludzie widzieli, a nie wierza w Boga i Dzien Ostateczny, i tych, co maja szatana za towarzysza. A jakze to zly towarzysz!</note>
  <note surah="4" ayah="39">A cóz by im szkodzilo, jesliby uwierzyli w Boga i Dzien Ostatni, i jesliby rozdawali z tego, co dal im Bóg? Bóg przeciez zna ich dobrze.</note>
  <note surah="4" ayah="40">Zaprawde, Bóg nie wyrzadzi niesprawiedliwosci nawet na ciezar jednego pylku. A jesli to bedzie czyn dobry, to On go podwoi i da, ze Swojej strony, nagrode ogromna.</note>
  <note surah="4" ayah="41">I jak to bedzie, kiedy My przyjdziemy ze swiadkami od kazdego narodu i przyprowadzimy ciebie jako swiadka przeciwko nim?</note>
  <note surah="4" ayah="42">Tego Dnia beda pragneli ci, którzy nie uwierzyli i zbuntowali sie p